Sự dịch chuyển của thị trường và áp lực cạnh tranh
Sự gia tăng về lượng xuất khẩu cho thấy năng lực cung ứng và uy tín của hạt gạo Việt Nam vẫn duy trì được sức hút lớn trên thị trường quốc tế, đặc biệt là tại các thị trường truyền thống thuộc khu vực Đông Nam Á và châu Phi. Tuy nhiên, việc giá bình quân sụt giảm sâu cho thấy một thực tế rằng chúng ta đang phải cạnh tranh quyết liệt bằng chiến lược giá thấp để giữ chân khách hàng hoặc đang chịu tác động từ việc nới lỏng chính sách xuất khẩu của các quốc gia đối thủ. Trong bối cảnh hiện nay, khi chi phí đầu vào từ phân bón, logistics đến nhân công đều có xu hướng tăng, việc giá xuất khẩu không giữ được đà tăng trưởng đồng thuận với khối lượng sẽ trực tiếp bào mòn lợi nhuận của cả chuỗi ngành hàng, từ doanh nghiệp chế biến đến người nông dân trực tiếp sản xuất trên đồng ruộng.
Bức tranh xuất khẩu gạo của Việt Nam đang bộc lộ những mảng màu đối lập và biến động không ngừng của thị trường toàn cầu
Bên cạnh đó, sự biến động của tỷ giá và các rào cản kỹ thuật mới từ các nước nhập khẩu cũng đang tạo ra những sức ép không nhỏ. Nhiều thị trường bắt đầu thắt chặt các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và đòi hỏi các chứng chỉ về sản xuất xanh, phát thải thấp. Nếu chúng ta chỉ tập trung vào mục tiêu số lượng mà lơ là việc nâng cao phẩm cấp gạo cũng như chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng bền vững, nguy cơ bị ép giá hoặc bị từ chối đơn hàng tại các phân khúc cao cấp là điều khó tránh khỏi. Sự sụt giảm giá bán bình quân chính là minh chứng cho thấy hạt gạo Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi cái bóng của một mặt hàng nông sản thô, vốn dễ bị tổn thương trước những dao động của cung - cầu thế giới.
Góc nhìn phản biện về chiến lược tăng trưởng bền vững
Nhìn nhận một cách sâu sắc hơn, chúng ta cần đặt ra câu hỏi ngược lại rằng: Liệu việc chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng về lượng có thực sự mang lại lợi ích lâu dài cho nền nông nghiệp quốc gia? Nếu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng dựa trên số lượng trong khi giá trị đơn vị sản phẩm đi xuống, chúng ta đang vô tình làm cạn kiệt nguồn tài nguyên đất và nước vốn đã bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu chỉ để thu về những giá trị kinh tế thấp. Giải pháp cốt lõi lúc này không phải là tìm mọi cách để bán được thật nhiều gạo, mà là phải nâng cao hàm lượng tri thức và giá trị gia tăng trong từng hạt gạo xuất khẩu.
Để giải quyết nghịch lý này, rất cần sự phối hợp gia đình chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng trong việc điều tiết nguồn cung và đàm phán giá cả một cách thống nhất, tránh tình trạng "tự mình hại mình" bằng cách hạ giá bán để cạnh tranh nội bộ. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần đẩy mạnh hơn nữa công tác dự báo thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển dịch sang các loại gạo thơm, gạo chất lượng cao, có giá trị kinh tế vượt trội. Chỉ khi chúng ta làm chủ được chất lượng và xây dựng được thương hiệu mạnh, hạt gạo Việt Nam mới có thể thoát khỏi vòng xoáy của cuộc đua về giá và khẳng định được vị thế đẳng cấp trên trường quốc tế.
Trong thành tích chung của ngành nông nghiệp những năm gần đây, sự chủ động của các thành phần kinh tế đã đưa Việt Nam giữ vững vị trí trong nhóm những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, bài toán "lượng tăng nhưng giá giảm" yêu cầu chúng ta phải có những điều chỉnh chiến lược kịp thời. Tương lai của ngành gạo không nằm ở những con số tăng trưởng cơ học về khối lượng, mà nằm ở khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng xanh, sạch và bền vững. Việc kiên trì mục tiêu nâng cao giá trị và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ sẽ là chìa khóa để đảm bảo hạt gạo Việt không chỉ đi xa hơn về địa lý mà còn mang lại sự giàu có thực chất cho người nông dân.
