Ngày 8/4, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, Ban Thư ký ASEAN cùng các đối tác tổ chức hội thảo “Chào mừng 80 năm ngày HTX Việt Nam và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về tài trợ rủi ro khí hậu trong nông nghiệp”.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng phát biểu tại chương trình.
Sự kiện không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của kinh tế hợp tác, mà còn mở ra cơ hội trao đổi chính sách và kinh nghiệm quốc tế trong bối cảnh nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng.
HTX tăng sức chống chịu nông nghiệp
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng nhấn mạnh, cách đây 80 năm, từ tư tưởng về hợp tác do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng, mô hình HTX đã không ngừng phát triển và thích ứng với từng giai đoạn của đất nước.
Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, khu vực HTX ngày nay đã từng bước trở thành nền tảng quan trọng trong tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, hướng tới quy mô lớn, hiện đại và bền vững.
Theo ông, trong giai đoạn hiện nay, HTX không chỉ là một mô hình kinh tế, mà còn đóng vai trò là thiết chế trung tâm trong chuỗi giá trị nông nghiệp, là cầu nối giữa nông dân với thị trường, công nghệ và các dịch vụ tài chính. Đây cũng là kênh quan trọng để triển khai các chính sách nông nghiệp, nhất là các giải pháp tài chính nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước rủi ro khí hậu.
Nông nghiệp ASEAN đang đứng trước những thách thức mang tính bước ngoặt, từ biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan đến biến động thị trường và yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao. Những yếu tố này buộc ngành nông nghiệp phải chuyển đổi mạnh mẽ, từ phương thức sản xuất đến mô hình quản trị.
Do đó, phát triển nông nghiệp cần một cách tiếp cận hệ thống, tích hợp nhiều trụ cột, bao gồm tổ chức sản xuất hiệu quả, thị trường minh bạch, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực và đặc biệt là hệ thống tài chính nông nghiệp hiện đại gắn với quản lý rủi ro.
Trong đó, tài chính rủi ro khí hậu được xác định là yêu cầu tất yếu, với các công cụ như bảo hiểm nông nghiệp, tín dụng xanh, tài chính số và dữ liệu khí hậu cần được thiết kế đồng bộ nhằm bảo vệ sinh kế nông dân và thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác xã trong việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, giảm chi phí giao dịch và tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính.
Thực tiễn tại một số quốc gia ASEAN cho thấy, với sự hỗ trợ của Chính phủ Đức và các tổ chức quốc tế, các mô hình thí điểm về tài chính rủi ro khí hậu tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam đã mang lại những kết quả tích cực.
Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, khu vực tư nhân và các tổ chức tài chính tham gia chủ động, các công cụ tài chính này có thể phát huy hiệu quả rõ rệt, tạo nền tảng để nhân rộng ở quy mô lớn hơn.
Đồng quan điểm, ông Jens Schmid-Kreye, Bí thư thứ nhất về Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam cho biết, “Nông nghiệp hiện đóng góp khoảng 10-12% GDP của khu vực ASEAN và là sinh kế của hơn 100 triệu người, chủ yếu là nông hộ nhỏ. Tuy nhiên, lĩnh vực này đang chịu tác động ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, với các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán.”
Trong bối cảnh đó, hợp tác công – tư (PPP) được xem là chìa khóa quan trọng. Theo ông Jens Schmid-Kreye, Chính phủ cần xây dựng môi trường chính sách thuận lợi và khung pháp lý phù hợp, trong khi khu vực tư nhân, đặc biệt là các tổ chức tài chính, có thể đóng vai trò cầu nối thúc đẩy hợp tác quốc tế và phát triển các công cụ tài chính hiệu quả.
Với kinh nghiệm lâu năm, Đức cam kết tiếp tục hỗ trợ các quốc gia ASEAN nâng cao năng lực thể chế, thúc đẩy đổi mới và mở rộng các giải pháp tài chính nông nghiệp bền vững.
AgriCRF thúc đẩy tài chính khí hậu
Tại hội thảo, ông Julian Tost, Giám đốc dự án Agri-Climate Risk Financing (Vùng AgriCRF), đã trình bày những kết quả nổi bật sau 3 năm triển khai (01/2023 - 12/2025) với tổng ngân sách khoảng 4 triệu euro, do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức (BMZ) tài trợ, phối hợp cùng Ban Thư ký ASEAN và Nhóm công tác ngành cây trồng ASEAN (ASWGC).
Dự án hướng tới mục tiêu cải thiện khả năng tiếp cận của nông dân đối với các công cụ tài chính rủi ro khí hậu, đồng thời đảm bảo yếu tố bình đẳng giới. Theo đó, AgriCRF tập trung vào ba trụ cột chính gồm nâng cao năng lực, phát triển sản phẩm tài chính – bảo hiểm sáng tạo và thúc đẩy hợp tác khu vực.
Về cách tiếp cận, dự án đã thúc đẩy chủ đề tài chính rủi ro khí hậu tại ASEAN thông qua các diễn đàn kỹ thuật, trao đổi chính sách và xây dựng tài liệu định hướng cho khu vực. Đồng thời, AgriCRF hỗ trợ các tổ chức tài chính phát triển các sản phẩm tài chính thích ứng với biến đổi khí hậu, kết hợp đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực thiết kế và triển khai.
Song song, các chương trình đào tạo dành cho nông dân và các tổ chức phi tài chính được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao nhận thức về quản lý rủi ro và tài chính nông nghiệp. Dự án cũng tích cực kết nối các tiêu chuẩn nông nghiệp bền vững với tài chính khí hậu, tạo nền tảng cho các chính sách tích hợp trong tương lai.
Sau 3 năm triển khai, dự án ghi nhận kết quả tích cực tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam, với hơn 17.000 nông dân được đào tạo về tài chính và bảo hiểm, vượt 42% mục tiêu, trong đó gần một nửa là phụ nữ. Khảo sát cho thấy trên 75% nông dân tham gia đánh giá khả năng chống chịu rủi ro khí hậu được cải thiện rõ rệt, với tác động ở cả cấp nông hộ, tổ chức và khu vực.
Tại Indonesia, bảo hiểm chỉ số thời tiết cho cây cacao được triển khai và chi trả dựa trên dữ liệu lượng mưa, kết hợp mô hình đồng tài trợ và đào tạo theo hình thức đào tạo giảng viên (Training of Trainers - ToT) nhằm đảm bảo tính bền vững.
Trong khi đó, Thái Lan phát triển công cụ ESG Risk Radar hỗ trợ đánh giá rủi ro trong cho vay nông nghiệp, đồng thời triển khai chương trình đào tạo thích ứng khí hậu trên quy mô toàn quốc, dự kiến tiếp cận hơn 50.000 nông dân.
Tại Việt Nam, dự án đã phát triển hai sản phẩm nổi bật. Thứ nhất là gói tín dụng xanh cải tiến dành cho nông hộ nhỏ, được triển khai thông qua Tổ chức tài chính vi mô TYM, tập trung vào đầu tư đầu vào bền vững và các thực hành nông nghiệp thích ứng khí hậu.
Thứ hai là ứng dụng đánh giá tín dụng số, giúp đơn giản hóa quy trình xét duyệt khoản vay, đặc biệt hỗ trợ phụ nữ và nông dân nhỏ lẻ tiếp cận nguồn vốn. Tính đến tháng 10/2025, ứng dụng này đã được sử dụng với hơn 50.000 khách hàng tại 13 tỉnh, góp phần giảm đáng kể rào cản tiếp cận tài chính.
Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo tại Việt Nam đã tiếp cận gần 7.800 nông dân, với sự tham gia của 49 cán bộ cấp tỉnh đóng vai trò giảng viên. Kết quả cho thấy 94% giảng viên đánh giá năng lực chuyên môn được cải thiện rõ rệt. Khảo sát về tác động cũng ghi nhận 98% người tham gia nâng cao nhận thức về rủi ro khí hậu và 68% đã áp dụng các biện pháp ứng phó trong thực tế sản xuất.
Đại diện AgriCRF tại Việt Nam cho biết, dự án hiện đang phối hợp với các doanh nghiệp bảo hiểm như PVI, MIC, ABIC và Bảo Việt để triển khai các sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, hai sản phẩm thí điểm gồm bảo hiểm chỉ số thời tiết và bảo hiểm năng suất lúa đã thu hút hơn 700 nông dân tham gia.
Đáng chú ý, hơn 60 trường hợp đã nhận được bồi thường sau các đợt mưa lớn bất thường, góp phần củng cố niềm tin của người dân. Khoảng 60% nông dân được khảo sát bày tỏ mong muốn tiếp tục tham gia bảo hiểm trong thời gian tới.
Theo các chuyên gia, để các mô hình này phát huy hiệu quả, cần mở rộng quy mô triển khai, tăng cường truyền thông và hoàn thiện khung pháp lý phù hợp. ASEAN được kỳ vọng đóng vai trò điều phối, hỗ trợ các quốc gia nội luật hóa và áp dụng các giải pháp tài chính khí hậu. Đại diện Campuchia cho biết đang triển khai các sáng kiến tương tự với sự hỗ trợ của Quỹ Khí hậu Xanh và FAO, đồng thời mong muốn học hỏi kinh nghiệm từ các nước trong khu vực.
Ở góc độ chính sách trong nước, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho biết, thời gian tới Việt Nam sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp lớn gồm phát triển vùng nguyên liệu, thúc đẩy chuỗi giá trị và đẩy mạnh chuyển đổi xanh - số trong nông nghiệp.
Trong đó, hợp tác xã được xác định là hạt nhân tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và ứng dụng công nghệ. Các chương trình giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tiếp tục chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, hướng tới hình thành đội ngũ “nông dân số” và nâng cao năng lực quản trị, qua đó góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.
