Khảo sát thực trạng và định vị rào cản trong chuỗi giá trị thực phẩm đô thị
Trong hai ngày 27–28/10/2026, tại Trung tâm Phụ nữ và Phát triển ở Hà Nội, chuỗi cuộc họp đa bên thuộc khuôn khổ dự án “Chuyển đổi Hệ thống Lương thực Thực phẩm Sinh thái thích ứng với khí hậu” đã diễn ra thành công tốt đẹp. Sự kiện do Trung tâm Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng tổ chức Rikolto tổ chức trong khuôn khổ dự án do Liên minh Châu Âu tài trợ, quy tụ đông đảo các cơ quan chuyên môn thuộc các cơ quan quản lý nhà nước ngành nông nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế, mạng lưới xã hội cùng nhiều bên liên quan trực tiếp trong chuỗi giá trị thực phẩm.
Chương trình làm việc trong hai ngày đã bám sát các mục tiêu trọng tâm về xây dựng lộ trình và giải pháp công nghệ dữ liệu. Vào ngày 27/10, chương trình tập trung giải quyết bài toán hành vi tiêu dùng và rào cản tiếp cận thực phẩm lành mạnh tại vùng đô thị Hà Nội thông qua việc công bố kết quả điều tra sơ bộ của Dự án về thói quen ăn uống, môi trường thực phẩm và những khó khăn trong việc duy trì chế độ ăn bảo đảm dinh dưỡng, bền vững. Các đại biểu đã trực tiếp bỏ phiếu xác định các rào cản cốt lõi ảnh hưởng đến người tiêu dùng, bao gồm rào cản hành vi cá nhân, áp lực chi phí và giá cả, tính sẵn có của thực phẩm an toàn tại các kênh phân phối, cùng với nhận thức xã hội. Dựa trên cơ sở đó, các nhóm đã thảo luận, xây dựng các can thiệp ưu tiên từ truyền thông thay đổi hành vi, điều chỉnh chuỗi cung ứng thực phẩm đô thị đến các cơ chế phối hợp đa bên, nhằm đóng góp trực tiếp vào Kế hoạch Hành động Quốc gia Chuyển đổi Hệ thống Lương thực Thực phẩm. Thông qua các phiên thảo luận chuyên sâu, các đại biểu đã mổ xẻ tận gốc những điểm nghẽn trong khâu lưu thông, từ đó định hình rõ nét bức tranh toàn cảnh về môi trường thực phẩm đô thị hiện đại.
Giải pháp công nghệ dữ liệu và định hướng chiến lược phát triển bền vững
Tiếp nối thành công đó, ngày 28/10, chương trình chuyển dịch trọng tâm sang giải pháp công nghệ dữ liệu phục vụ quản lý và ra quyết định chính sách, nơi các đại biểu trực tiếp trải nghiệm và đánh giá giao diện, khả năng chỉnh sửa cũng như mức độ thuận tiện khi truy cập Bảng thông tin hệ thống thực phẩm sinh thái, đồng thời rà soát khung chỉ số và đề xuất cơ quan đầu mối cùng phương pháp thu thập, kết nối dữ liệu liên ngành giữa nông nghiệp, y tế, dinh dưỡng, thị trường và môi trường. Nhìn nhận một cách toàn diện, việc chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm sinh thái tại đô thị hiện nay đang bộc lộ những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức rất đáng suy ngẫm.
Về điểm mạnh, dự án đã sở hữu hệ thống bằng chứng thực tiễn vững chắc từ các cuộc khảo sát hộ gia đình, sự tham gia của mạng lưới chuyên gia đa ngành uy tín và sự đồng hành tích cực từ các tổ chức quốc tế cũng như các cơ quan quản lý. Về điểm yếu, hệ thống vẫn đối mặt với sự thiếu hụt dữ liệu thống kê ưu tiên, sự đứt gãy trong liên kết chuỗi giá trị và những lúng túng nhất định trong việc đồng bộ hóa dữ liệu liên ngành. Về cơ hội, xu hướng chuyển đổi số và sự quan tâm sâu sắc của cộng đồng đối với chế độ ăn lành mạnh mở ra dư địa lớn để hoàn thiện các công cụ quản lý như Bảng thông tin dữ liệu số. Tuy nhiên, thách thức đặt ra cũng không hề nhỏ khi áp lực chi phí, thói quen tiêu dùng truyền thống và các rào cản về giá cả thực phẩm an toàn vẫn là những bài toán nan giải cần những giải pháp can thiệp dài hạn, đồng bộ và quyết liệt hơn từ phía các cơ quan hoạch định chính sách.
Từ những đánh giá thực trạng trên, bài viết đúc rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc và đề xuất các giải pháp căn cơ nhằm tạo ra những điểm chạm thực tiễn cho tiến trình phát triển bền vững. Bài học cốt lõi là mọi sự thay đổi không thể chỉ dựa vào một ngành đơn lẻ mà đòi hỏi phải có sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố khoa học, quản lý vĩ mô và sự tham gia thực chất của cộng đồng cơ sở. Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược trong giai đoạn hiện nay, chúng ta cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp chi tiết như sau:
Một là, hoàn thiện và đồng bộ hóa khung chính sách liên ngành giữa các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, công thương và môi trường, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc quản lý và phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm sinh thái. Việc xây dựng các cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng không chỉ giúp tháo gỡ những điểm nghẽn hành chính mà còn tạo động lực mạnh mẽ để thu hút nguồn lực xã hội hóa, từ đó định hướng toàn bộ hệ thống vận hành theo hướng minh bạch, hiệu quả và gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu phát triển kinh tế xanh quốc gia.
Hai là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và vận hành hiệu quả Bảng thông tin dữ liệu nhằm minh bạch hóa thị trường, giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định kịp thời dựa trên bằng chứng xác thực. Việc số hóa toàn bộ dữ liệu từ khâu sản xuất đến phân phối sẽ tạo ra một hệ sinh thái thông tin đồng bộ, giúp khắc phục triệt để tình trạng thiếu hụt dữ liệu thống kê, đồng thời cung cấp công cụ dự báo chính xác cho các nhà hoạch định chính sách đô thị.
Ba là, tăng cường các chương trình truyền thông thay đổi hành vi tiêu dùng, nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của chế độ ăn lành mạnh, dinh dưỡng và bền vững tại các vùng đô thị lớn. Các hoạt động truyền thông cần được thiết kế bài bản, tiệm cận thực tế đời sống để chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể của từng hộ gia đình, góp phần hình thành văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm với sức khỏe bản thân và môi trường sinh thái.
Bốn là, phát triển các mô hình liên kết chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất sinh thái đến phân phối, qua đó tiết giảm chi phí trung gian và hạ giá thành thực phẩm an toàn đến tay người tiêu dùng. Việc rút ngắn khoảng cách giữa nông dân và người tiêu dùng đô thị không chỉ giải quyết bài toán áp lực chi phí mà còn bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các bên tham gia, thúc đẩy nền nông nghiệp tuần hoàn phát triển vững chắc.
Năm là, củng cố và mở rộng mạng lưới hợp tác đa bên, phát huy vai trò của các tổ chức xã hội, viện nghiên cứu và mạng lưới cơ sở trong việc giám sát, phản biện và đồng hành cùng các cơ quan nhà nước. Sự tham gia tích cực của các mạng lưới chuyên gia và tổ chức cộng đồng sẽ là cầu nối quan trọng đưa các sáng kiến chính sách vào thực tiễn đời sống, đảm bảo tính bao trùm và hiệu quả bền lâu cho các chương trình hành động quốc gia.
Tại Hội thảo, PGS.TS Đào Thế Anh, Chủ tịch Hội Khoa học Phát triển Nông thôn Việt Nam cùng các điều phối viên và thành viên của Liên minh Học hỏi Nông nghiệp Sinh thái Đông Nam Á đã tham dự chuỗi hội thảo, tích cực đóng góp các ý kiến chuyên môn từ góc nhìn sinh thái và mạng lưới cơ sở. Sự thành công của hội thảo năm 2026 rất cần phải có được sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan đa ngành, qua đó khẳng định sự đồng lòng và cam kết mạnh mẽ của các bên trong việc thúc đẩy hệ thống lương thực thực phẩm sinh thái ngày càng minh bạch, nhân văn và hiệu quả. Những nỗ lực không mệt mỏi này sẽ tiếp tục lan tỏa sâu rộng, tạo tiền đề vững chắc cho việc xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái tuần hoàn và phát triển bền vững trong tương lai.
