Nguyên nhân của tình trạng giá giảm sâu bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố cung - cầu trên bình diện quốc tế và nội địa. Về phía nguồn cung toàn cầu, dự báo sản lượng gạo thế giới trong bối cảnh hiện nay có thể tăng thêm khoảng một triệu tấn, tạo ra tâm lý chờ đợi và ép giá từ phía các nhà nhập khẩu. Trong khi đó, Ấn Độ – quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu – vẫn tiếp tục đẩy mạnh các chính sách bán hàng ra thị trường, tạo nên sự cạnh tranh gay gắt. Ngược lại, phía cầu lại có dấu hiệu chững lại khi các đối tác nhập khẩu truyền thống và lớn nhất của Việt Nam là Philippines và Indonesia đang có xu hướng giảm nhịp độ mua hàng. Điều này dẫn đến một thực trạng đáng lo ngại là dù khối lượng xuất khẩu trong hai tháng đầu năm vẫn tăng trưởng nhẹ, đạt khoảng 1,3 triệu tấn, nhưng kim ngạch thu về lại giảm tới 11% do mức giá xuất khẩu bình quân sụt giảm khoảng 15% so với cùng kỳ năm trước.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chia sẻ tại buổi họp báo - Ảnh: C.TUỆ
Trước bối cảnh phức tạp này, tại buổi họp báo thường kỳ của cơ quan quản lý chuyên ngành vào sáng 11-3, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã đưa ra những kiến nghị mang tính giải cứu và thúc đẩy thị trường một cách quyết liệt. Giải pháp cấp bách hàng đầu được đề xuất là Nhà nước cần triển khai linh hoạt chính sách mua dự trữ lúa gạo nhằm điều tiết nguồn cung, giảm bớt áp lực xả hàng tại thời điểm thu hoạch rộ. Song song với đó, việc khơi thông dòng vốn thông qua các chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp là vô cùng thiết yếu. Khi doanh nghiệp được tiếp sức về tài chính, họ sẽ có đủ nguồn lực để thu mua tạm trữ, từ đó tạo ra lực cầu ổn định và giữ giá cho bà con nông dân, đảm bảo mục tiêu lợi nhuận tối thiểu 30% cho người sản xuất.
Về lâu dài, để không còn rơi vào vòng xoáy "được mùa mất giá," ngành nông nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ hướng tới việc nâng cao giá trị cốt lõi của hạt gạo Việt. Việc tập trung vào các giống lúa chất lượng cao, áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính mà còn là cách để xây dựng thương hiệu quốc gia bền vững. Công tác xúc tiến thương mại cũng cần được đẩy mạnh và đa dạng hóa hơn nữa để tránh sự phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường nhất định. Những giải pháp đồng bộ từ thu mua dự trữ, hỗ trợ tín dụng đến chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hóa chính là chìa khóa để bảo vệ thành quả của người nông dân và khẳng định vị thế của lúa gạo Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
