Ngày làm việc đầu tiên của hội thảo tập trung vào việc cập nhật Kế hoạch hành động quốc gia, giới thiệu Lộ trình Toàn cầu của FAO và mổ xẻ bối cảnh chính sách nội tại. Thông qua các phiên thảo luận, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những khoảng trống chính sách, đánh giá các hành động ưu tiên và khai mở cơ hội tăng cường hợp tác đa bên để tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn. Điểm nhấn trong chuỗi sự kiện là sự tham gia tích cực của PGS.TS. Đào Thế Anh – Chủ tịch Hội Khoa học Phát triển Nông thôn Việt Nam (PHANO), người đã mang đến hội thảo những góc nhìn thực tiễn, kinh nghiệm đúc rút từ cơ sở và các sáng kiến mang tính đột phá nhằm đóng góp trực tiếp cho tiến trình chuyển đổi. Là một tổ chức khoa học và công nghệ hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực nông nghiệp sinh thái, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển nông thôn bền vững, PHANO kiên định theo đuổi sứ mệnh đồng hành cùng ngành nông nghiệp quốc gia. Các hoạt động nghiên cứu, kết nối đa bên, cầu nối truyền tải chủ trương chính sách cùng chuỗi dự án thực tiễn do Hội triển khai đang từng bước khẳng định giá trị thiết thực trong đời sống kinh tế xã hội.
Giải mã những nút thắt cấu trúc và định hướng chiến lược chuyển đổi
Nhìn nhận một cách khách quan thông qua các báo cáo chuyên đề và ý kiến thảo luận, việc chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm không phải là một con đường bằng phẳng mà đan xen nhiều thách thức nội tại cần được nhận diện rõ ràng. Điểm nghẽn đầu tiên nằm ở sự phân mảnh trong chuỗi giá trị khi sản xuất nông nghiệp phần lớn vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, khiến việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng đồng bộ, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải gặp nhiều giới hạn đáng kể. Bên cạnh đó, áp lực từ biến đổi khí hậu và tài nguyên cạn kiệt đang hiện hữu rõ rệt, khi các hiện tượng cực đoan thời tiết tại đồng bằng sông Cửu Long và các vùng sinh thái trọng điểm trực tiếp đe dọa sự ổn định của năng suất cây trồng, vật nuôi. Thêm vào đó, sự dịch chuyển lao động nông thôn tạo ra một thách thức không nhỏ khi lực lượng lao động trẻ có xu hướng rời bỏ nông nghiệp để đến các khu công nghiệp, để lại khoảng trống lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao biết ứng dụng công nghệ số và nông nghiệp tuần hoàn.
Từ những thách thức đó, các chuyên gia và nhà quản lý đặt ra yêu cầu phải có một góc nhìn phản biện sắc sảo để đánh giá xem liệu các chính sách hỗ trợ hiện nay đã thực sự chạm đến đúng đối tượng thụ hưởng ở cấp cơ sở hay chưa, đồng thời triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp cốt lõi. Trọng tâm trước hết là hoàn thiện hành lang pháp lý và chính sách hỗ trợ tài chính xanh nhằm đẩy mạnh đồng bộ hóa các cơ chế tín dụng ưu đãi, tạo động lực kinh tế mạnh mẽ cho nông dân và doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp và nông nghiệp hữu cơ. Đồng thời, chúng ta cần tăng cường năng lực thích ứng và chuyển đổi số cho cộng đồng thông qua việc đầu tư bài bản vào hệ thống tri thức bản địa kết hợp với công nghệ hiện đại như dữ liệu lớn và internet vạn vật, giúp các mô hình kinh tế nông thôn có khả năng dự báo và chống chịu tốt hơn trước các cú sốc thị trường. Cuối cùng, việc thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn và liên kết đa bên đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng các chuỗi giá trị nông sản khép kín từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, qua đó giảm thiểu thất thoát sau thu hoạch và tối ưu hóa vòng đời tài nguyên thiên nhiên.
Sức mạnh đồng thuận và tầm nhìn tương lai của hệ thống lương thực, thực phẩm
Từ góc độ lý luận kết hợp với thực tiễn sản xuất, quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm rất cần có sự phối hợp hành động chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cộng đồng khoa học và người sản xuất. Để đạt được những mục tiêu chiến lược trong giai đoạn hiện nay, các giải pháp cải tạo không thể tách rời việc lồng ghép các góc nhìn đa chiều, khách quan, vừa đảm bảo tính khoa học chuyên nghiệp, vừa giữ được sự kết nối nhân văn sâu sắc với sinh kế của người nông dân. Sự chuyển đổi này không chỉ là trách nhiệm của riêng một cơ quan hay tổ chức nào, mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, sự vào cuộc quyết liệt của cộng đồng doanh nghiệp và ý thức trách nhiệm từ mỗi người dân tham gia vào chuỗi giá trị nông sản.
Thông qua các diễn đàn đối thoại quốc tế và quốc gia, Việt Nam đang từng bước khẳng định cam kết mạnh mẽ trong việc định hình một nền nông nghiệp minh bạch, có trách nhiệm cao với hệ sinh thái toàn cầu. Những sáng kiến, kinh nghiệm và mô hình thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo chính là những viên gạch hồng đặt nền móng cho việc xây dựng một hệ thống lương thực, thực phẩm bao trùm, an toàn và chống chịu tốt trước mọi biến động của thời đại. PHANO sẽ tiếp tục cập nhật những thông tin và nội dung nổi bật từ hội thảo trong các bản tin tiếp theo để cùng bạn đọc nhìn nhận sâu sắc hơn về hành trình phát triển bền vững của ngành nông nghiệp nước nhà.
