Sự chuyển mình này không chỉ được ghi nhận qua những con số tăng trưởng cơ học mà còn nằm ở sự thay đổi căn bản trong hệ tư duy quản trị và sản xuất. Nhận định về tiến trình này, ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Việt Nam, đã khẳng định một cách đầy sức thuyết phục rằng Việt Nam đang làm nông nghiệp theo một cách hoàn toàn mới, một phương thức không chỉ tập trung vào việc sản xuất nhiều hơn mà là sản xuất tốt hơn vì con người và hành tinh.
Nông nghiệp Việt Nam năm 2026 đang mang trong mình một sức sống mới, một diện mạo mới đầy tự tin và linh hoạt
Sự chuyển dịch hệ tư duy từ "sản lượng" sang "giá trị"
Nhìn lại năm 2025, một năm đầy thử thách nhưng cũng tràn đầy những dấu ấn bứt phá, chúng ta thấy rõ một quyết tâm sắt đá trong việc hướng tới nền nông nghiệp hiện đại và bền vững. Điều này được minh chứng qua những kết quả từ Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025, phản ánh một sự chuyển dịch sâu sắc từ sản xuất thô sang chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn. Tại nhiều địa phương, người nông dân không còn đơn độc trong cuộc chiến với tài nguyên; họ đã bắt đầu biết cách vận hành mô hình nông nghiệp "thuận thiên" một cách khoa học, chú trọng cải thiện sức khỏe đất và tiết kiệm tài nguyên nước. Đây chính là biểu hiện sinh động nhất của việc gắn kết phát triển bền vững với cơ hội kinh tế, giúp các sản phẩm như gạo đặc sản, trái cây và thủy sản của Việt Nam không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn mà còn tạo ra tiêu chuẩn trên thị trường quốc tế.
Vị thế của Việt Nam trong nguồn cung lương thực toàn cầu hiện nay là không thể phủ nhận với những cột mốc kỷ lục. Ngành thủy sản đã xác lập một kỳ tích mới với kim ngạch xuất khẩu đạt tới 11,3 tỷ USD, đưa Việt Nam vững vàng trong nhóm ba quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới. Bên cạnh đó, với vai trò là một trong ba quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất và đứng thứ hai về cà phê, Việt Nam đang đóng vai trò là "mỏ neo" ổn định thị trường lương thực thế giới. Tuy nhiên, sự tự tin này không đi kèm với sự chủ quan. Ông Vinod Ahuja đặc biệt lưu ý rằng để củng cố vị thế dẫn đầu, Việt Nam cần thực hiện một sự cân bằng thận trọng giữa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu và việc đảm bảo an ninh lương thực trong nước trước những cú sốc khí hậu ngày càng cực đoan.
Đổi mới sáng tạo và "xung lực" từ lực lượng nông dân trẻ
Sự bứt phá của nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn này còn có dấu ấn đậm nét của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các công cụ số giờ đây không còn là những khái niệm xa lạ trên các diễn đàn hội thảo mà đã len lỏi vào từng trang trại, từng hộ nông dân trẻ. Việc ứng dụng dữ liệu thời tiết thực tế, quản lý thị trường thông qua các nền tảng số và truy xuất nguồn gốc sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế đã trở thành hơi thở của nền nông nghiệp hiện đại. Lực lượng nông dân thế hệ mới cùng các doanh nhân nông nghiệp năng động đang trở thành động lực chính, giúp xóa bỏ dần lối canh tác truyền thống manh mún, thay thế bằng các hệ thống quản trị chuyên nghiệp và khoa học hơn. Chính sự hiện diện của trí thức trẻ trong nông nghiệp đã tạo ra một diện mạo mới, nơi nông thôn không còn là vùng trũng của sự phát triển mà trở thành không gian đầy triển vọng cho khởi nghiệp sáng tạo.
Những "nốt lặng" phản biện về tính tự chủ chiến lược
Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích thực trạng, chúng ta cũng cần phải đặt ra những câu hỏi phản biện sắc sảo để vấn đề trở nên sâu sắc hơn. Một trong những thách thức lớn nhất chính là khả năng tự chủ chiến lược về nguyên liệu và vật tư đầu vào. Mặc dù xuất khẩu đạt con số kỷ lục, nhưng nếu chúng ta vẫn phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hay thức ăn chăn nuôi nhập khẩu, thì giá trị gia tăng thực tế mà người nông dân nhận được sẽ luôn bị bào mòn bởi biến động giá cả toàn cầu. Bài học rút ra từ thực tiễn năm 2025 cho thấy, một nền nông nghiệp bền vững thực sự phải là một nền nông nghiệp tự chủ về công nghệ sinh học và làm chủ được các chuỗi cung ứng nội địa. Chúng ta cần đặt ra câu hỏi rằng liệu các chỉ số tăng trưởng hiện nay đã thực sự phản ánh sự thịnh vượng lâu dài của người nông dân hay chỉ là thành quả của việc khai thác tối đa nguồn tài nguyên sẵn có.
Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là tại những khu vực dễ bị tổn thương như Đồng bằng sông Cửu Long, cần phải được ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch hành động quốc gia. Khuyến nghị từ các chuyên gia FAO nhấn mạnh rằng Việt Nam nên tập trung phát triển các giống cây trồng chịu mặn, chịu hạn và xây dựng các hệ thống tưới tiêu thông minh. Đồng thời, việc giảm tổn thất sau thu hoạch thông qua cải thiện hệ thống logistics nông thôn và chuỗi cung ứng lạnh sẽ là giải pháp tối ưu để gia tăng nguồn cung thực phẩm mà không cần phải mở rộng diện tích đất canh tác, một tài nguyên vốn đã ngày càng hạn hẹp và đứng trước áp lực xâm thực của mặn hóa.
Ở một góc độ khác, mô hình hợp tác xã kiểu mới chính là "chìa khóa" để giải bài toán nông dân nhỏ lẻ. Những nông hộ sản xuất rời rạc sẽ rất khó chống chọi với các cú sốc thị trường và thiên tai, nhưng khi họ được liên kết trong những tổ chức hợp tác vững mạnh, có năng lực quản trị tốt, họ sẽ dễ dàng tiếp cận với tín dụng, bảo hiểm và công nghệ cao. Đây chính là cách thức để đảm bảo tính bao trùm của sự phát triển, giúp thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn. Chuyên gia FAO Vinod Ahuja tin rằng việc tăng cường năng lực cho các nông hộ nhỏ và phát triển mô hình hợp tác xã sẽ giúp họ duy trì năng suất và khả năng chống chịu ngay cả trong những điều kiện khắc nghiệt nhất, từ đó tạo ra một nền tảng an ninh lương thực vững chắc từ cấp cơ sở.
Hướng tới mục tiêu 2030 và kỷ nguyên nông nghiệp xanh
Nhìn về quỹ đạo phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, sự thành công của Việt Nam sẽ phụ thuộc mật thiết vào ba trụ cột chính là nông nghiệp bền vững, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển đổi hệ thống lương thực theo hướng an toàn, hiệu quả. Ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam hiện đang đặt ra mục tiêu xuất khẩu đầy tham vọng cho năm 2026 là gần 74 tỷ USD. Để đạt được con số này, không có con đường nào khác ngoài việc tiếp tục thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp phát thải thấp để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắc nghiệt của quốc tế, đặc biệt là các quy định về carbon và bảo vệ môi trường từ các thị trường cao cấp như EU hay Mỹ.
Kết thúc một chu kỳ phát triển cũ để mở ra một kỷ nguyên mới, nông nghiệp Việt Nam năm 2026 đang mang trong mình một sức sống mới, một diện mạo mới đầy tự tin và linh hoạt. Những nhận định khách quan của chuyên gia quốc tế cùng các số liệu thực tế từ báo Chính phủ không chỉ là những lời khen ngợi mà còn là minh chứng cho một quốc gia đang vươn lên mạnh mẽ bằng chính nội lực và trí tuệ của mình. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách đúng đắn của Nhà nước, sự sáng tạo của doanh nghiệp và sự gắn kết của cộng đồng sẽ là những yếu tố quyết định để nông nghiệp Việt Nam tiếp tục đóng góp quan trọng vào sự phồn vinh của đất nước và ổn định của khu vực cũng như thế giới.
