Thách thức từ biến đổi khí hậu và chính sách bảo hộ
Nguyên nhân cốt lõi khiến "ông trùm" xuất khẩu gạo phải đối mặt với sóng gió bắt nguồn từ tình trạng thời tiết cực đoan diễn biến phức tạp trong những năm gần đây. Những đợt nắng nóng kéo dài và sự phân bổ mưa không đồng đều của mùa mưa El Nino đã ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng canh tác lúa gạo tại các bang trọng điểm. Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và lạm phát thực phẩm trong nước tăng cao, chính phủ Ấn Độ đã buộc phải duy trì và thắt chặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu, từ việc áp thuế cao đến lệnh cấm xuất khẩu các loại gạo trắng phi basmati.
"Ông trùm" xuất khẩu gạo phải đối mặt với sóng gió bắt nguồn từ tình trạng thời tiết cực đoan hiện nay
Những biện pháp bảo hộ này đã tạo ra một "khoảng trống" lớn trên thị trường thế giới, đẩy giá gạo toàn cầu lên mức cao kỷ lục trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, đối với chính nội tại ngành gạo Ấn Độ, đây là một bài toán hóc búa về việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế từ xuất khẩu và nhiệm vụ ổn định chính trị thông qua an ninh lương thực. Sự sụt giảm khối lượng xuất khẩu từ một nguồn cung chiếm gần 40% thị phần toàn cầu đã khiến chuỗi cung ứng bị đứt gãy, buộc các nước nhập khẩu phải ráo riết tìm kiếm nguồn cung thay thế, vô hình trung tạo ra một cuộc chạy đua về giá và tâm lý tích trữ trên diện rộng.
Góc nhìn phản biện về sự lệ thuộc và tính ổn định thị trường
Nhìn nhận vấn đề từ một góc độ sâu sắc và đa chiều hơn, chúng ta cần đặt câu hỏi rằng: Liệu sự lệ thuộc quá lớn của thị trường thế giới vào một nguồn cung duy nhất như Ấn Độ có phải là một rủi ro hệ thống đã được dự báo trước? Việc một quốc gia xoay trục chính sách để ưu tiên thị trường nội địa là điều tất yếu, nhưng sự thiếu hụt các cơ chế điều tiết đa phương đã khiến thị trường gạo toàn cầu trở nên dễ tổn thương hơn bao giờ hết. Giải pháp dài hạn cho an ninh lương thực thế giới không thể chỉ dựa vào sự dồi dào của một "ông trùm", mà cần một mạng lưới cung ứng đa dạng và linh hoạt hơn.
Đối với các quốc gia xuất khẩu gạo như Việt Nam, việc Ấn Độ "đón sóng gió" mang lại cơ hội mở rộng thị phần và cải thiện giá bán. Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ nhìn vào lợi ích ngắn hạn mà thiếu đi sự chuẩn bị cho kịch bản Ấn Độ quay trở lại thị trường với nguồn cung giá rẻ, chúng ta sẽ rất dễ rơi vào thế bị động. Bài học rút ra là cần phải tập trung vào việc nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu gạo đặc sản và gạo hữu cơ – những phân khúc mà sự biến động về lượng của gạo phẩm cấp thấp từ Ấn Độ ít gây ảnh hưởng nhất.
Trong thành tích chung của ngành nông nghiệp thế giới những năm gần đây, câu chuyện về "sóng gió" của ngành gạo Ấn Độ là minh chứng rõ nét nhất cho thấy sự mong manh của hệ thống lương thực trước tác động của thiên tai và chính sách. Trong bối cảnh hiện nay, sự phối hợp gia đình chặt chẽ giữa các quốc gia sản xuất và nhập khẩu thông qua các định chế quốc tế là vô cùng cần thiết để bình ổn thị trường. Việc chủ động dự báo và thích ứng với những thay đổi từ các đối thủ lớn sẽ giúp ngành gạo Việt Nam không chỉ tận dụng được thời cơ mà còn xây dựng được một nội lực vững chắc, đủ sức chống chịu trước mọi biến động từ bên ngoài.
