Hiệu quả đa mục tiêu và thực chứng từ thực tiễn sản xuất
Dữ liệu thực tế tại các vùng trọng điểm như An Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ đã minh chứng cho hiệu quả vượt trội của kỹ thuật AWD. Việc áp dụng quy trình này cho phép nông dân cắt giảm trung bình từ 30% đến 40% chi phí năng lượng phục vụ bơm tưới. Thay vì giữ nước liên tục, việc điều tiết theo giai đoạn sinh trưởng giúp giảm số lần vận hành máy bơm, trực tiếp tiết kiệm chi phí xăng dầu và điện năng.
Hệ thống tưới nhỏ giọt được áp dụng trong sản xuất rau màu tại HTX rau an toàn Long Thuận, giúp tiết kiệm nước, điện năng và nâng cao hiệu quả canh tác. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Về mặt sinh học, hiện tượng ngập - khô kích thích bộ rễ lúa phát triển sâu, giúp cây đứng vững trước thời tiết cực đoan và giảm áp lực sâu bệnh, từ đó cắt giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật khoảng 15,20%. Đối với cây rau màu, công nghệ tưới nhỏ giọt kết hợp hệ thống lắng lọc đã giúp tiết kiệm tới 50% lượng nước và điện năng, đảm bảo chất lượng nông sản đồng đều để cung ứng bền vững cho các chuỗi siêu thị và hệ thống phân phối hiện đại.
Cơ sở khoa học, lý luận và bài học kinh nghiệm nhân rộng
Việc triển khai tưới tiết kiệm được xây dựng trên những cơ sở khoa học vững chắc về sinh lý cây trồng và vận dụng nguyên lý nông nghiệp tuần hoàn. Hành lang pháp lý cho các hoạt động này đã được cụ thể hóa qua Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững và Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao". Từ kinh nghiệm của các quốc gia tiên tiến như Israel hay Nhật Bản, có thể đúc kết những bài học cốt lõi cho việc nhân rộng mô hình: Thứ nhất là sự chuyển đổi tư duy từ canh tác trực quan sang định lượng hóa thông qua các công cụ đo đạc chuẩn mực, giúp nông dân quyết định thời điểm tưới chính xác thay vì dựa vào cảm tính. Thứ hai là sự gắn kết chặt chẽ giữa giải pháp kỹ thuật với các đề án quy mô lớn và chuỗi giá trị có sự tham gia của doanh nghiệp. Thứ ba là ưu tiên đầu tư hạ tầng thủy lợi hiện đại, quy hoạch khoa học để cho phép điều tiết nước chủ động theo từng phân khu canh tác.
Giải pháp chiến lược hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững
Để đưa kỹ thuật tưới tiết kiệm trở thành chuẩn mực chung, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp từ hạ tầng đến cơ chế chính sách. Các địa phương cần ưu tiên nguồn vốn để kiên cố hóa kênh mương, hiện đại hóa trạm bơm và ứng dụng năng lượng xanh vào sản xuất. Kiến nghị Chính phủ sớm ban hành các gói tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp xanh, hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận công nghệ tưới thông minh và hệ thống cảm biến. Về lâu dài, định hướng dẫn dắt trọng tâm phải là lộ trình nâng cấp hạ tầng thích ứng theo từng tiểu vùng sinh thái gắn với thị trường tín chỉ carbon. Khi mỗi giọt nước và đơn vị năng lượng đều được sử dụng hiệu quả, vị thế nông sản Việt Nam sẽ được khẳng định bền vững qua giá trị nhân văn và trách nhiệm với môi trường. Đây chính là con đường tất yếu để hiện thực hóa cam kết Net Zero và đưa nông nghiệp Việt Nam vươn tầm thế giới.
