Để định hướng các hành động chính sách vĩ mô cũng như kỹ thuật thực hành cụ thể trên đồng ruộng, cộng đồng khoa học quốc tế đã đúc kết và chuẩn hóa 13 nguyên tắc của nông nghiệp sinh thái. Tại Việt Nam, những nguyên tắc này đã và đang được lồng ghép, áp dụng hiệu quả trong nhiều năm qua, tạo nền tảng lý luận vững chắc để định hình lại phương thức sản xuất. Nội hàm cốt lõi của 13 nguyên tắc này được triển khai đồng bộ qua ba nhóm trọng tâm gắn kết hữu cơ với nhau.
Nhóm nguyên tắc đầu tiên tập trung cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên thông qua việc ưu tiên tái chế, tái sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ, khép kín chu trình dinh dưỡng và sinh khối nhằm giảm thiểu tối đa chất thải ra môi trường. Đồng thời, việc giảm đầu vào giúp cắt giảm sự phụ thuộc vào các vật tư mua ngoài, gia tăng tính tự chủ và tối ưu hóa chi phí sản xuất cho các hộ nông dân.
Nhóm nguyên tắc thứ hai nhằm củng cố và tăng cường khả năng chống chịu của toàn bộ hệ sinh thái nông nghiệp trước các biến động cực đoan của thiên nhiên và thị trường. Sức khỏe đất được đặt lên hàng đầu thông qua việc bảo vệ, nâng cao chất lượng tầng canh tác và thúc đẩy hoạt động sinh học. Sức khỏe động vật được chăm sóc theo tiếp cận tổng hợp Một sức khỏe, bảo đảm phúc lợi và an toàn sinh học. Bên cạnh đó, việc duy trì đa dạng sinh học về loài, giống và nguồn gen ở mọi quy mô từ đồng ruộng đến cảnh quan kết hợp với tạo ra sự cộng hưởng, hiệp lực giữa các yếu tố sinh thái như đất, nước, cây trồng và vật nuôi sẽ tạo nên một hệ thống canh tác ổn định, bền vững. Không những thế, sự đa dạng hóa kinh tế giúp hộ nông dân nhỏ gia tăng thu nhập, độc lập tài chính và linh hoạt đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của thị trường tiêu dùng hiện đại.
Nhóm nguyên tắc thứ ba khẳng định vai trò quyết định của việc bảo đảm công bằng và trách nhiệm xã hội trong toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm. Nguyên tắc đồng sáng tạo kiến thức thúc đẩy việc chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn giữa nông dân với tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các hệ thống lương thực thực phẩm được xây dựng dựa trên bản sắc văn hóa và truyền thống địa phương nhằm cung cấp chế độ dinh dưỡng lành mạnh, đa dạng và phù hợp theo mùa. Sự công bằng trong sinh kế và thương mại bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các nhà sản xuất quy mô nhỏ, trong khi mạng lưới phân phối ngắn giúp củng cố sự kết nối tin cậy giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Hơn nữa, việc tăng cường quản trị đất đai, tài nguyên thiên nhiên có trách nhiệm và khuyến khích sự tham gia rộng rãi của cộng đồng vào quá trình ra quyết định chính sách sẽ trao quyền thực sự cho người nông dân, giúp họ khẳng định vai trò là những người quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững.
Dựa trên toàn bộ hệ thống nguyên tắc nông nghiệp sinh thái toàn diện nêu trên, Đồng bằng sông Hồng cần cụ thể hóa thành các nhóm giải pháp đồng bộ và thiết thực. Việc kết hợp hài hòa giữa tri thức bản địa, công nghệ hiện đại, chuyển đổi số và sự liên kết chuỗi giá trị khép kín chính là chìa khóa để kiến tạo một nền kinh tế nông nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn, giàu bản sắc văn hóa và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay.
