Giữa những năm tháng đen tối nhất, lòng dân Bến Tre như một khối thuốc súng chỉ chờ ngòi nổ. Ngòi nổ ấy chính là người phụ nữ mảnh mai mang ý chí thép, bà Nguyễn Thị Định. Từ những dòng chỉ thị mật của Nghị quyết 15, bằng sự nhạy bén và uy tín tuyệt đối, bà đã biến nỗi đau mất mát cá nhân khi chồng con hy sinh thành sức mạnh quật khởi. Sự kiện này không chỉ là một mốc son quân sự, mà còn là sự tiếp nối rực rỡ khí phách nghìn năm của phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.
Sự tiếp nối huyết mạch anh hùng từ Bà Trưng, Bà Triệu
Nhìn lại chiều dài lịch sử dân tộc, tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam không hiện hữu như những hiện tượng rời rạc, mà là một "dòng chảy liên tục", bền bỉ và chưa bao giờ đứt đoạn. Từ thuở bình minh của lịch sử, lời thề "đền nợ nước, trả thù nhà" của Bà Trưng, Bà Triệu không chỉ là tiếng súng lệnh khởi nghĩa mà còn là sự xác lập bản sắc tự cường của phái đẹp Việt trước vận mệnh quốc gia. Để rồi, hàng ngàn năm sau, tinh thần ấy được kế thừa trọn vẹn và nâng tầm trong hình tượng Nữ tướng Nguyễn Thị Định cùng ngọn cờ Đồng khởi.
Dưới lăng kính của các chuyên gia tại Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật, phong trào Đồng khởi không đơn thuần là một biến cố chính trị ngẫu nhiên, mà chính là sự "bùng nổ" của những giá trị văn hóa - lịch sử được nén chặt qua hàng thiên niên kỷ dựng nước và giữ nước.
Trong dòng chảy đó, bà Nguyễn Thị Định đóng vai trò là một "gạch nối hoàn hảo", người đã khéo léo chuyển hóa khí tiết anh dũng của tiền nhân vào một hình thái đấu tranh mới. Đó là một nghệ thuật quân sự hiện đại, mưu lược với "Đội quân tóc dài" huyền thoại, nơi sức mạnh không chỉ nằm ở vũ khí mà còn ở sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chính trị, quân sự và đặc biệt là chiều sâu nhân văn Việt Nam. Chính sự tiếp nối này đã chứng minh rằng: dù ở thời đại nào, người phụ nữ Việt Nam vẫn luôn là lực lượng nòng cốt giữ gìn mạch sống và kiến tạo những bước ngoặt vĩ đại cho lịch sử dân tộc.
Bản lĩnh người chỉ huy và quy mô bùng nổ của phong trào
Trên cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, bà Nguyễn Thị Định không chỉ đơn thuần là người thực thi mệnh lệnh mà đã thực sự trở thành một "kiến trúc sư" tài ba cho các kế hoạch tác chiến tại cơ sở. Với tầm nhìn sắc sảo, bà trực tiếp lãnh đạo và chọn ba xã điểm Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh của huyện Mỏ Cày làm ngòi nổ, từ đó tạo ra một hiệu ứng dây chuyền mạnh mẽ làm rung chuyển toàn bộ hệ thống chính quyền tay sai. Tầm vóc của phong trào Đồng khởi không chỉ được đo đếm bằng số lượng đồn bốt bị triệt hạ, mà giá trị cốt lõi nằm ở "độ phủ tư tưởng" sâu rộng trong lòng nhân dân.
Từ cái nôi Bến Tre, phong trào lan tỏa nhanh chóng như một làn sóng điện, quét từ đồng bằng sông Cửu Long đến tận vùng cao Tây Nguyên hùng vĩ. Sự bùng nổ này đã phá vỡ từng mảng lớn hệ thống kìm kẹp, trực tiếp giáng một đòn chí tử vào chiến lược dồn dân lập ấp của đối phương, buộc chúng phải thừa nhận sự phá sản của những mô hình nô dịch kiểu mới. Qua đó, hình ảnh bà Nguyễn Thị Định hiện lên không chỉ là một biểu tượng của lòng dũng cảm, mà còn là minh chứng cho trí tuệ quân sự và khả năng khơi dậy sức mạnh vĩ đại của khối đại đoàn kết dân tộc.
"Đội quân tóc dài" và góc nhìn khách quan từ hai phía
Dấu ấn rực rỡ nhất trong cuộc đời binh nghiệp của bà Nguyễn Thị Định chính là việc khai sinh ra "Đội quân tóc dài" – một biểu tượng vô tiền khoáng hậu của nghệ thuật chiến tranh nhân dân. Khác với những sư đoàn thép dựa trên sức mạnh hỏa lực, đây là một lực lượng đặc biệt lấy lòng dân làm lá chắn và dùng mưu trí làm vũ khí chủ đạo. Sức mạnh phi đối xứng này đã tạo nên một "đối thủ vô hình" nhưng cực kỳ lợi hại, khiến giới chức quân sự Sài Gòn và các cố vấn Mỹ thời bấy giờ phải kinh ngạc cực độ. Qua những báo cáo mật được rà soát từ phía bên kia chiến tuyến, đối phương đã phải thừa nhận sự bất lực trước những người phụ nữ tuy không tấc sắt trong tay nhưng lại sở hữu lý lẽ sắc bén và tinh thần thép không thể lay chuyển.
Sự thừa nhận khách quan từ hồ sơ của đối phương chính là minh chứng đanh thép nhất cho tính hiệu quả tuyệt đối của chiến thuật "ba mũi giáp công" (chính trị, quân sự, binh vận) mà bà Ba Định đã dày công gây dựng. Bằng cách kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc tác động tâm lý, đấu tranh pháp lý và phối hợp tác chiến, bà đã biến mỗi địa bàn dân cư thành một pháo đài đa năng. Đội quân tóc dài không chỉ là một lực lượng chiến đấu, mà còn là đỉnh cao của sự sáng tạo mưu lược, nơi bản chất nhân văn của người phụ nữ Việt Nam được hòa quyện vào những tính toán chiến lược sắc sảo, góp phần xoay chuyển cục diện chiến trường theo cách mà không một lý thuyết quân sự truyền thống nào có thể dự đoán trước.
Tám chữ vàng và di sản bất tử trong thời đại Hồ Chí Minh
Trong thời đại Hồ Chí Minh, chân dung Nữ tướng Nguyễn Thị Định chính là minh chứng sống động nhất cho tám chữ vàng mà Người đã trao tặng phụ nữ Việt Nam: "Anh hùng, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang". Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: "Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta".
Năm 1974, khi bà chính thức trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đó không chỉ là sự vinh danh cá nhân, mà là sự ghi nhận của lịch sử đối với vai trò chiến lược của phụ nữ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Các chuyên gia nghiên cứu tại Viện cho rằng, di sản của bà chính là sự khẳng định quyền năng của "phụ nữ trong lãnh đạo", một chủ đề vô cùng hiện đại và gần gũi với tư duy của thế hệ trẻ Gen Z và Alpha ngày nay.
Hơn sáu thập kỷ đã trôi qua, nhưng âm hưởng của ngày 17/1/1960 vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn. Tinh thần Đồng khởi năm xưa là minh chứng cho việc khi một cá nhân có đủ bản lĩnh và sự thấu cảm, họ có thể thay đổi vận mệnh của cả một dân tộc. Đối với thế hệ trẻ ngày nay, Nữ tướng Nguyễn Thị Định không chỉ là một nhân vật lịch sử; bà là một biểu tượng của sự kiên định, của việc dùng trí tuệ và lòng nhân ái để giải quyết những bài toán hóc búa nhất của thời đại. Tám chữ vàng mà Bác Hồ tặng phụ nữ Việt Nam, qua cuộc đời bà, đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hành động, là niềm tự hào và động lực để phụ nữ Việt Nam hôm nay tiếp tục tỏa sáng trên mọi lĩnh vực.
