Quản trị liên ngành, liên cơ quan: Điều kiện tiên quyết để chuyển đổi nông nghiệp sinh thái có tác động toàn diện tại Đồng bằng sông Hồng

Đặc thù cốt lõi của Đồng bằng sông Hồng là không gian sản xuất nông nghiệp gắn kết mật thiết, đan xen với quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, thương mại, y tế, giáo dục, khoa học – công nghệ, tài chính và quản lý môi trường.

Chính vì vậy, định hướng phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và bền vững không thể xem là nhiệm vụ đơn độc của riêng một cơ quan chuyên môn nào về lĩnh vực nông nghiệp. Trên thực tế, một sản phẩm thực phẩm xanh muốn từ đồng ruộng vươn tới bàn ăn của người tiêu dùng đô thị đòi hỏi phải đồng thời giải quyết và tích hợp hàng loạt yếu tố phức tạp: từ quy hoạch vùng nguyên liệu và tổ chức sản xuất; hệ thống tiêu chuẩn, kiểm định và chứng nhận chất lượng; bảo đảm an toàn thực phẩm và dinh dưỡng lành mạnh; công nghệ chế biến và mạng lưới lưu thông phân phối; xúc tiến thương mại và nguồn lực tài chính; ứng dụng khoa học – công nghệ; cho đến việc quản lý nghiêm ngặt tài nguyên đất, nước và bảo vệ môi trường sinh thái.

img-8782-1790004630.jpeg

Yêu cầu khách quan này đặt ra sự cấp thiết phải chuyển đổi phương thức quản trị: từ hình thức phối hợp hành chính lỏng lẻo giữa các ngành sang cơ chế phối hợp thực chất, đồng bộ theo một mục tiêu chiến lược chung của toàn bộ hệ thống lương thực thực phẩm. Mỗi cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò một mắt xích không thể tách rời trong chuỗi giá trị tích hợp. Ngành nông nghiệp giữ vai trò chủ trì về sản xuất, quản lý đất đai, nguồn nước, xử lý chất thải, tuần hoàn tài nguyên và hỗ trợ trực tiếp cho nông dân, hợp tác xã, trang trại cùng hệ thống khuyến nông cộng đồng. Ngành Công Thương định hình thị trường, mạng lưới phân phối và đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Ngành Y tế chịu trách nhiệm kiểm soát an toàn thực phẩm, định hướng dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Ngành Khoa học và Công nghệ cung cấp nền tảng công nghệ, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, mã định danh truy xuất và chứng nhận hợp chuẩn. Ngành Tài chính khơi thông dòng vốn tín dụng, chính sách đầu tư và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Ngành Giáo dục lồng ghép giáo dục dinh dưỡng học đường và thúc đẩy ý thức tiêu dùng có trách nhiệm trong thế hệ trẻ. Trong khi đó, hệ thống chính quyền các cấp đóng vai trò then chốt trong việc điều phối không gian phát triển và tổ chức triển khai thực thi trên thực tế.

Để vượt qua những rào cản truyền thống trong quản lý hành chính chia cắt, việc thiết lập một khung thể chế liên ngành đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và sự cam kết mạnh mẽ từ các cấp lãnh đạo. Cơ chế phối hợp này không chỉ dừng lại ở việc xử lý các tình huống phát sinh mà phải tiến tới xây dựng các chiến lược hành động chung, tích hợp sâu vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương trong vùng. Khi các quyết sách vĩ mô được đồng bộ hóa từ trung ương đến cơ sở, mọi nguồn lực về tài chính, công nghệ và con người sẽ được khơi thông, tạo sức mạnh tổng hợp để giải quyết triệt để các bài toán về môi trường, an ninh lương thực và phát triển sinh kế bền vững cho người dân.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện năng lực quản trị liên ngành còn mở ra không gian để thu hút mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân và các tổ chức xã hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đầu tư hạ tầng logistics lạnh, công nghệ chế biến sâu và hệ thống phân phối hiện đại sẽ giải quyết khâu yếu trong chuỗi cung ứng nông sản. Khi các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, an toàn sinh học và nhãn hiệu xanh được áp dụng đồng bộ dưới sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý liên quan, uy tín của nông sản Đồng bằng sông Hồng sẽ được nâng tầm trên thị trường quốc gia và quốc tế.

Để hiện thực hóa mô hình quản trị này, cần nghiên cứu triển khai thí điểm cơ chế điều phối liên ngành tại một số địa bàn trọng điểm của Đồng bằng sông Hồng. Trong đó, mục tiêu cung cấp nguồn thực phẩm xanh, an toàn, giàu giá trị dinh dưỡng cho các đô thị lớn phải được cụ thể hóa thành các nhiệm vụ chung, đồng bộ về quy hoạch vùng sản xuất, hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, thị trường tiêu thụ, hạ tầng logistics, nguồn lực tài chính và ứng dụng khoa học – công nghệ. Sự gắn kết chặt chẽ và nhịp nhàng giữa các cấp, các ngành chính là điều kiện nền tảng để tạo ra những chuyển biến mang tính bước ngoặt, bảo đảm cho tiến trình chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm đạt hiệu quả sâu rộng và bền vững trong giai đoạn hiện nay.