Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ vừa được các cơ quan chức năng hoàn thiện không chỉ đơn thuần là việc thay thế các văn bản đã hết hiệu lực của giai đoạn trước, mà còn thể hiện một tư duy quản lý đổi mới, tập trung vào giá trị thực chất thay vì những con số báo cáo hình thức. Sự thay đổi căn bản nhất trong dự thảo lần này chính là việc điều chỉnh cấu trúc quản lý để tương thích với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc lược bỏ cấp huyện trong quy trình xét duyệt không chỉ là một bước tinh giản thủ tục hành chính mà còn là sự khẳng định vai trò chủ đạo của cấp tỉnh và các sở, ngành chuyên môn. Thực tiễn giai đoạn hiện nay cho thấy việc duy trì quá nhiều tầng nấc trung gian đôi khi làm chậm tiến độ công nhận và gây lãng phí nguồn lực. Bằng cách tập trung quyền hạn và trách nhiệm thẩm tra, thẩm định về các cơ quan đầu ngành cấp tỉnh, quy trình mới kỳ vọng sẽ tạo ra một bộ lọc chuyên sâu, minh bạch và sát sao hơn đối với từng tiêu chí cụ thể của địa phương. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng báo cáo cho cơ sở, đồng thời đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong việc thẩm định kết quả thực chất tại địa bàn.
Ảnh minh hoạ (Nguồn: Internet)
Chuyển dịch tư duy quản trị hướng tới giá trị thực chất và hiện đại hóa nông thôn
Đi sâu vào nội dung của các bộ tiêu chí, chúng ta thấy một sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "đạt chuẩn" sang "đạt chất". Mục tiêu giai đoạn hiện nay yêu cầu nông thôn không chỉ có điện, đường, trường, trạm mà phải hướng tới sự hiện đại và thông minh. Khái niệm "xã nông thôn mới hiện đại" được đưa vào dự thảo như một mục tiêu cao cấp hơn, đòi hỏi sự tích hợp của công nghệ số trong quản lý, sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và bảo tồn bản sắc văn hóa trong không gian sống hiện đại. Các tiêu chí trùng lặp từ giai đoạn trước đã được rà soát và loại bỏ triệt để, tạo nên một hệ thống chỉ số thống nhất, khoa học, giúp các địa phương dễ dàng định vị và triển khai thực hiện mà không bị chồng chéo giữa các quy định của các ngành khác nhau. Việc xác lập các tiêu chí mới không chỉ dừng lại ở hạ tầng vật chất mà còn chú trọng đến chất lượng môi trường sống, an ninh trật tự và sự hài lòng thực sự của người dân. Song hành với đó, quy trình xét công nhận đã được số hóa triệt để qua các hệ thống điện tử. Việc thay thế hồ sơ giấy bằng dữ liệu số không chỉ giúp lưu trữ khoa học mà còn cho phép các cơ quan chức năng hậu kiểm nhanh chóng, minh bạch. Sự minh bạch này còn được củng cố bằng việc lấy ý kiến hài lòng của người dân làm thước đo quan trọng nhất, đảm bảo danh hiệu được trao phải tương xứng với thụ hưởng thực tế của cộng đồng.
Cơ chế hậu kiểm nghiêm minh và giải pháp duy trì thành quả bền vững
Một điểm tiến bộ vượt bậc trong quy định mới chính là việc thiết lập cơ chế thu hồi danh hiệu nhằm xóa bỏ tư duy "về đích rồi nghỉ ngơi". Dự thảo quy định rất rõ ràng về việc hậu kiểm sau ít nhất 24 tháng kể từ khi được công nhận. Những địa phương để xảy ra tình trạng xuống cấp về môi trường, phát sinh điểm nóng về an ninh trật tự hoặc suy giảm thu nhập sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị thu hồi danh hiệu. Cơ chế này đóng vai trò như một lời nhắc nhở thường trực về trách nhiệm duy trì chất lượng các tiêu chí, đồng thời mở ra hướng đi nhân văn khi cho phép địa phương có lộ trình khắc phục thiếu sót. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần đặt ra những yếu tố phản biện mang tính khách quan về áp lực tại các vùng đặc thù. Liệu việc nâng cao tiêu chí có vô tình tạo rào cản cho các xã thuộc khu vực đặc biệt khó khăn? Để vấn đề sâu sắc hơn, giải pháp cần phải xây dựng dựa trên góc nhìn đa chiều, linh hoạt vận dụng tiêu chí theo từng khu vực địa lý thay vì áp dụng khuôn mẫu cứng nhắc. Trọng tâm phải là sự kết hợp hài hòa giữa đầu tư hạ tầng và phát triển "vốn xã hội", nâng cao năng lực quản trị của chính chủ thể nông dân để họ chủ động giữ vững thành quả.
Khơi thông nguồn lực xã hội hóa và khát vọng về những làng quê đáng sống
Bên cạnh các quy định hành chính, bài toán nguồn vốn trong những năm gần đây cần một lời giải căn cơ hơn thông qua việc kích hoạt nguồn lực xã hội hóa và vai trò của các hợp tác xã, doanh nghiệp. Việc tạo ra các chuỗi giá trị liên kết bền vững, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn chính là "chìa khóa" để duy trì tiêu chí kinh tế sau khi đạt chuẩn. Khi đời sống vật chất nâng cao thông qua sản xuất hiệu quả, người dân sẽ tự giác tái đầu tư vào cảnh quan môi trường và văn hóa cộng đồng. Đây chính là chu kỳ phát triển tự thân bền vững, giảm dần sự phụ thuộc vào hỗ trợ trực tiếp từ Trung ương. Thông điệp cuối cùng là sự kỳ vọng vào một diện mạo nông thôn Việt Nam, nơi sự hiện đại hòa quyện cùng bản sắc, và tính khoa học trong quản lý phục vụ đắc lực cho hạnh phúc nhân dân. Những điều chỉnh trong dự thảo giai đoạn 2026-2030 chính là tiền đề quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn đó. Với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và sự đồng thuận giữa ý Đảng - lòng dân, chúng ta tin tưởng vào một giai đoạn phát triển rực rỡ hơn của tam nông, đưa nông thôn thực sự trở thành nơi đáng sống, nơi lưu giữ hồn cốt dân tộc đồng thời mở cửa đón nhận tinh hoa của thời đại mới.
