Đây được xem là bước tiến đáng chú ý, mở ra triển vọng ứng dụng công nghệ ghép tạng động vật (xenotransplantation) trong điều trị tại Việt Nam.
Nhu cầu ghép giác mạc lớn, nguồn hiến khan hiếm
TS Vương Ánh Dương – Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết Việt Nam hiện có gần 500.000 người mù do bệnh lý giác mạc. Nhu cầu ghép ngày càng tăng trong khi nguồn giác mạc hiến tặng rất hạn chế.
“Việc tìm kiếm giải pháp thay thế không chỉ là nhu cầu của Việt Nam mà còn là bài toán chung của nhiều quốc gia”, ông nói, đồng thời cho biết hồ sơ xin cấp phép lưu hành giác mạc sinh học đã được trình Bộ Y tế xem xét.
Từ thực tế điều trị, ThS.BS.CKII Lâm Minh Vinh – Trưởng khoa Giác mạc, Bệnh viện Mắt TP.HCM – cho biết khoảng 90% bệnh nhân nhập viện liên quan đến viêm loét giác mạc. Nhiều trường hợp tổn thương nặng nhưng không có mô ghép, buộc phải bỏ mắt.
Trong 13 năm gần đây, tỷ lệ múc nội nhãn tại bệnh viện này lên tới 12%, phản ánh tình trạng thiếu hụt nguồn giác mạc nghiêm trọng, dù kỹ thuật ghép đã có nhiều tiến bộ.
PGS.TS.BS Lê Xuân Cung – Trưởng khoa Giác mạc, Bệnh viện Mắt Trung ương – cũng cho biết giai đoạn 2023–2025 chỉ có khoảng 300 giác mạc được thu nhận, riêng năm 2025 là 188 ca. Con số này vẫn rất thấp so với nhu cầu ngày càng tăng.
Trước thực trạng này, VGCT phối hợp Acro Biomedical phát triển giác mạc sinh học từ nguồn động vật, cụ thể là lợn. Đây là lần đầu tiên vật liệu này được giới thiệu như một giải pháp thay thế tiềm năng trong điều trị mù lòa do bệnh lý giác mạc.
Theo các chuyên gia, giác mạc lợn sau khi được xử lý khử tế bào có thể trở thành “giá đỡ sinh học” an toàn, giúp tái tạo mô và phục hồi chức năng thị giác.
Vì sao chọn giác mạc lợn?
TS Dar-Jen Hsieh – Chủ tịch kiêm CEO Acro Biomedical, cho biết giác mạc người hiến chứa tế bào có thể gây phản ứng thải ghép, buộc bệnh nhân phải dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.
Trong khi đó, giác mạc lợn có kích thước và cấu trúc mô học tương đồng với người. Sau khi khử tế bào, nguy cơ gây phản ứng miễn dịch giảm đáng kể, đồng thời vẫn giữ được vai trò nâng đỡ và tái tạo mô.
Bác sĩ Xiaoming Yao, cố vấn tại Bệnh viện Mắt Shenzhen (Trung Quốc), cho biết nghiên cứu trên 19 bệnh nhân viêm giác mạc nhiễm trùng nặng cho thấy kết quả tích cực.
Các bệnh nhân được ghép giác mạc lớp bằng nhu mô giác mạc lợn đã khử tế bào. Sau 12 tháng theo dõi, tỷ lệ sống của mảnh ghép đạt 94,7%, tương đương 18/19 trường hợp phục hồi được thị lực chức năng.
“Nguồn vật liệu này đặc biệt hữu ích trong các tình huống khẩn cấp khi không có giác mạc hiến tặng”, ông nói.
Trong khi đó, TS.BS Chen Jiunn-Liang – Trưởng khoa Mắt, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Kaohsiung (Đài Loan), chia sẻ kinh nghiệm từ 4 ca lâm sàng phức tạp. Kết quả cho thấy giác mạc lợn giúp che phủ tổn thương hiệu quả, cải thiện tình trạng thiếu máu mô và hỗ trợ phục hồi tốt sau phẫu thuật.
Theo ông, ưu điểm của vật liệu này là nguồn cung dồi dào, độ ổn định cơ học cao và nguy cơ thải ghép rất thấp.
Kỳ vọng tác động y tế và kinh tế
Bà Đặng Thị Tươi - Phó Tổng giám đốc VGCT, cho biết việc phát triển giác mạc sinh học là bước đi trong mô hình hợp tác “ba nhà” (nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp), hướng đến làm chủ công nghệ y sinh tiên tiến.
Các chuyên gia nhận định, nếu được triển khai rộng rãi, công nghệ này không chỉ giúp hàng trăm nghìn bệnh nhân có cơ hội phục hồi thị lực mà còn giảm gánh nặng xã hội, tăng khả năng lao động.
Ước tính, việc đưa một bộ phận người mù quay lại thị trường lao động có thể đóng góp thêm khoảng 0,3–0,4% GDP.
Trong dài hạn, lĩnh vực ghép tạng sinh học từ động vật có thể trở thành một trong những động lực phát triển của ngành công nghệ cao tại Việt Nam, nếu có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, bệnh viện, nhà khoa học và đối tác quốc tế.
