Trong hệ sinh thái khắc nghiệt của quần đảo Trường Sa, cây xanh không chỉ đơn thuần là thực vật tạo cảnh quan, mà còn là biểu tượng của ý chí và tinh thần bám biển của quân dân ta. Tại đảo Song Tử Tây, sự hiện diện của những loài cây đặc trưng như Phong ba, Bão táp, Mù u, cây Tra và Bàng vuông đã tạo nên một tấm lá chắn xanh vững chắc. Những loài cây này qua thời gian đã chứng minh khả năng thích nghi tuyệt vời với thổ nhưỡng cát mặn và khí hậu đầy nắng gió, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc ngụy trang, hỗ trợ cán bộ chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ quốc phòng.
Thượng tá Nguyễn Văn Khương, Chính ủy Đảo Song Tử Tây bên vườn ươm cây xanh tại đảo.
Màu xanh nơi đây không đơn thuần là thảm thực vật điều hòa khí hậu, mà đã trở thành biểu tượng rực rỡ của sự hồi sinh kỳ diệu, lòng kiên cường và khát vọng sống mãnh liệt của quân và dân ta nơi đầu sóng ngọn gió. Nhìn từ xa, hòn đảo như một "viên ngọc xanh" lung linh giữa biển cả, minh chứng cho một tầm nhìn phát triển bền vững và ý chí chinh phục thiên nhiên khắc nghị của một dân tộc luôn hướng về biển cả bằng tình yêu và trách nhiệm.
Hồi sinh sau thiên tai nghiệt ngã
Hành trình xanh hóa đảo xa đã trải qua những thử thách nghiệt ngã, đặc biệt là sau trận siêu bão lịch sử RAI cuối năm 2021. Cơn bão với sức tàn phá khủng khiếp đã quét sạch hơn 90% thảm thực vật, khiến Song Tử Tây trở nên trơ trụi giữa cát sỏi san hô. Thế nhưng, chính trong nghịch cảnh, ý chí của con người đã viết nên chương mới cho sự tái sinh. Bằng tình yêu và trách nhiệm, quân và dân trên đảo đã kiên trì dựng lại từng gốc phong ba, bàng vuông cổ thụ. Những thân cây dù bị quật ngã, chỉ còn vài sợi rễ bám sâu vào nền đá san hô, vẫn kiêu hãnh đâm chồi nảy lộc.
Nỗ lực này không chỉ dừng lại ở việc trồng mới mà còn là quá trình chăm sóc tỉ mỉ, "hồi sức" cho từng cá thể cây bị thương tổn. Theo các báo cáo thực địa, các chiến sĩ đã phải sử dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh đặc thù, kết hợp giữa tri thức bản địa và khoa học hiện đại để giúp hệ thực vật thích nghi trở lại. Sự hồi sinh này không chỉ là một quá trình phục hồi sinh học mà còn là biểu tượng cho tinh thần sắt đá: “Còn người, còn đảo, còn màu xanh”, một tuyên ngôn về sự trường tồn của Việt Nam giữa biển Đông.
Vườn chuối tại Đảo Song Tử Tây.
Quan sát kỹ hệ thống thực vật nơi đây, ta sẽ thấy mỗi gốc cây đều mang trên mình một câu chuyện đời đầy bão giông. Cây xanh trên đảo Song Tử Tây không có vẻ mượt mà, nuông chiều như cây cảnh nơi đất liền; trái lại, chúng mang đậm dấu vết của thời gian và sự già nua kiêu hãnh. Từng thân cây đều khúc khuỷu, uốn lượn, bầm dập với những lớp vỏ dày dạn, nứt nẻ do sự vật lộn không ngừng nghỉ với gió rít và bụi muối mặn mòi quanh năm. Có những gốc cây trông như đã hóa thạch, cằn cỗi và khô khốc bởi sự bào mòn của nắng lửa Trường Sa và những đợt sóng dữ.
Thế nhưng, chính từ những thân hình "thương tích đầy mình" ấy, sự trỗi dậy lại diễn ra vô cùng mạnh mẽ và đầy xúc động. Từ những thớ gỗ cũ kỹ, sần sùi tưởng chừng đã cạn kiệt nhựa sống, những mầm non xanh mướt vẫn hiên ngang vươn ra, những tán lá dày bóng bẩy vẫn đan quyện vào nhau để che chắn cho nhau trước đại dương bao la.
Sự tương phản giữa vẻ ngoài già nua, bầm dập và sức sống căng tràn của những chồi non chính là minh chứng rõ nét nhất cho một khát vọng sống không gì có thể dập tắt. Cây không chỉ đứng đó để tồn tại, cây đang chiến đấu mỗi giây phút để khẳng định sự hiện diện vĩnh cửu của mình như những người chiến sĩ vững tay súng giữ vững chủ quyền.
"Lá phổi xanh" điều hòa sự sống
Theo Thượng tá Nguyễn Văn Khương, Chính trị viên đảo Song Tử Tây, nhấn mạnh rằng hệ thống cây xanh chính là yếu tố duy trì sự sống bền vững, là điều kiện tiên quyết để thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng và đời sống dân sinh.
Sự phát triển xanh tại Song Tử Tây hiện nay là kết quả của một quá trình lao động khoa học và tổ chức bài bản. Đảo sở hữu quần thể đa tầng với hơn 30 chủng loại thực vật vận hành theo cơ chế tương hỗ sinh học đặc biệt, tạo nên một hệ sinh thái khép kín bền vững.
Tác giả bài viết bên cây Phong Ba cổ thụ được tôn vinh là Cây Di sản tại Đảo Song Tử Tây.
Các loài chịu mặn tầng cao như phong ba, phi lao, mù u đóng vai trò "hàng rào" chắn gió và bụi muối, tạo vùng đệm an toàn khí hậu cho các loài cây ăn quả nhạy cảm hơn phát triển ở tầng trung. Thảm thực vật dày này giúp hạn chế tối đa sự bốc hơi của túi nước ngọt ngầm trong lòng đảo, đồng thời hệ thống rễ đan xen giúp giữ nước mưa và ngăn chặn quá trình xâm nhập mặn xâm thực vào các mạch nước. Chính nhờ khả năng cải tạo vi khí hậu tuyệt vời này, thảm thực vật Song Tử Tây không chỉ làm dịu cái nắng cháy da mà còn tạo ra một môi trường sinh thái nhân văn, biến đảo xa thành một quê hương thứ hai yên bình cho quân và dân.
Giữa nắng gió mặn mòi, những vườn rau tăng gia xanh mướt hiện hữu như một minh chứng cho sự sống bình yên và bàn tay cải tạo diệu kỳ của người lính đảo. Không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ đảm bảo hậu cần, mỗi luống rau muống, mồng tơi hay giàn bầu, bí trĩu quả còn góp phần quan trọng trong việc phủ xanh diện tích đảo, làm mềm hóa không gian đá san hô khô khốc.
Những cây Tra cổ thụ đang hồi sinh sau bão.
Để có được màu xanh ấy, các chiến sĩ đã bền bỉ chắt chiu từng giọt nước ngọt, cần mẫn ủ mùn từ lá khô để tạo nên lớp đất canh tác màu mỡ. Những vườn rau không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm tươi ngon, giàu dinh dưỡng mà còn là "nguồn năng lượng tích cực", mang lại cảm giác ấm cúng, gần gũi như ở quê nhà. Đó chính là biểu tượng rực rỡ nhất của khát vọng chinh phục nghịch cảnh, kiến tạo một cuộc sống ấm no và bền vững ngay nơi đầu sóng ngọn gió.
“Xanh hóa Trường Sa” và giải pháp phát triển bền vững
Điểm tựa tinh thần thiêng liêng nhất trên đảo chính là quần thể cây Di sản Việt Nam, tiêu biểu là những gốc phong ba cổ thụ đã hàng trăm năm tuổi, được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam vinh danh. Những cá thể này là bằng chứng lịch sử xác thực nhất về quá trình cha ông ta làm chủ biển đảo. Đặc biệt, trong chương trình "Đường Xuân Đất Việt năm 2026", Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật phối hợp cùng Hợp tác xã Vườn Chum đã trao tặng đảo 10 cá thể Tre bonsai.
Loài tre, biểu tượng cho sự kiên trung, dẻo dai và hồn cốt làng quê Việt Nam lần đầu tiên hiện diện trang trọng tại Song Tử Tây như một sự khẳng định về bản sắc dân tộc vươn xa tận hải đảo. Những gốc tre cùng sắc hoa giấy rực rỡ và những vườn rau tăng gia mướt mắt do chính tay người lính sản xuất đã tạo nên một bức tranh hài hòa giữa tính khoa học và yếu tố cảm xúc. Đây không chỉ là việc bổ sung giống cây, mà là sự gửi gắm tình cảm của đất liền, giúp quân dân vơi đi nỗi nhớ quê, tạo động lực để họ vững vàng tâm thế bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
Mối quan hệ máu thịt giữa đất liền và biển đảo còn được thắt chặt thông qua hành trình đầy ý nghĩa của những mầm xanh. Chương trình "Xanh hóa Trường Sa" đã trở thành một nhịp cầu sống động: mỗi người dân, mỗi đoàn công tác ra thăm đảo đều trân trọng mang theo những cây giống, những nắm đất từ nội địa để bồi đắp cho màu xanh biển đảo. Ngược lại, khi trở về, họ lại mang theo những cây bàng vuông, cây phong ba, những "đứa con" được ươm mầm từ cát mặn và gió sương biển cả. Sự luân chuyển ấy không chỉ đơn thuần là trao đổi giống cây, mà là sự hòa quyện giữa hồn đất mẹ với sức sống nơi tiền tiêu. Mỗi cái cây từ đảo mang về đất liền là một kỷ vật thiêng liêng, mang theo hơi thở của đại dương, nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ và bảo vệ chủ quyền biển đảo không tách rời của Tổ quốc.
Lính đảo tích cực trồng và chăm sóc cây xanh.
Thiết nghĩ, việc phát triển cây xanh trên nền đá san hô nhiễm mặn đòi hỏi một chiến lược khoa học bài bản, kết hợp giữa tri thức bản địa và công nghệ lâm sinh hiện đại. Giải pháp cốt lõi nằm ở mô hình "Đảo hóa đất nội địa" và "Hệ sinh thái cộng sinh đa tầng". Trước hết, việc cải tạo thổ dưỡng phải được thực hiện thông qua quy trình ủ mùn hữu cơ tại chỗ từ lá cây khô kết hợp với đất phù sa vận chuyển từ đất liền để tạo lớp đệm dinh dưỡng, giúp rễ cây bám trụ và tránh bị xót bởi muối mặn.
Kế đến, cần ưu tiên tuyển chọn và lai tạo các giống cây bản địa có khả năng chịu hạn, chịu mặn cao nhưng có tốc độ sinh trưởng nhanh để tạo tán che phủ. Việc thiết lập các hệ thống tưới tiết kiệm (tưới nhỏ giọt) tận dụng nước mưa và nước thải sinh hoạt đã qua xử lý là giải pháp sống còn để duy trì độ ẩm. Đặc biệt, xây dựng các vành đai chắn gió bằng các loài cây "tiên phong" như phong ba, phi lao để bảo vệ tầng thực vật nhạy cảm bên trong. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là tầm nhìn chiến lược nhằm xây dựng Song Tử Tây thành một hình mẫu bền vững về thích ứng biến đổi khí hậu trên quần đảo Trường Sa.
Cùng với đó cần có một quy trình chăm sóc cây xanh trên đảo là một cuộc chiến kiên trì chống lại sự khắc nghiệt của gió hú và bụi muối. Để bảo vệ mầm xanh, các chiến sĩ triển khai hệ thống che chắn cơ học bằng lưới lan hoặc các rào chắn tự nhiên từ tầng cây chịu mặn ngoài cùng như phong ba, phi lao. Đặc biệt, kỹ thuật "rửa mặn" cho lá sau mỗi đợt gió chướng hoặc sương muối được thực hiện tỉ mỉ bằng lượng nước ngọt chắt chiu, nhằm ngăn chặn tình trạng cháy lá và nghẹt khí khổng. Bên cạnh đó, việc bồi đắp gốc bằng mùn hữu cơ và đất thịt giúp giữ ẩm, đồng thời tạo ra vùng đệm sinh học bảo vệ bộ rễ trước sự xâm thực mặn từ nền đá san hô. Quy trình nghiêm ngặt này không chỉ là kỹ thuật lâm sinh, mà là tâm huyết của người lính để duy trì sự sống bền vững giữa đại dương.
Nhìn từ góc độ chiến lược và tầm nhìn đến năm 2030, cây xanh trên đảo đóng vai trò là "hệ thống quốc phòng xanh" bảo vệ đảo trước sự xâm thực của nước biển dâng và các biến đổi khí hậu cực đoan. Song Tử Tây đã trở thành hình mẫu tiêu biểu cho công tác "Xanh hóa Trường Sa", nơi mỗi nhành cây được trồng xuống là một cột mốc chủ quyền được củng cố. Sự thành công của mô hình vườn ươm tại đảo đã lan tỏa ra nhiều điểm đảo khác, tạo thành một mạng lưới xanh bền vững trên toàn quần đảo. Hành trình xanh hóa ấy là lời khẳng định mạnh mẽ với thế giới: Ở đâu có ý chí con người và sự tận hiến của quân dân cả nước, ở đó sự sống sẽ mãi mãi xanh tươi. Mỗi nhành cây, mầm lá vươn lên hôm nay chính là thông điệp về một Việt Nam kiên cường, yêu hòa bình và luôn nỗ lực vì một tương lai xanh tươi, vững chãi giữa lòng Tổ quốc. Màu xanh ấy sẽ còn mãi, truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ tiếp bước trong sự nghiệp bảo vệ và phát triển biển đảo quê hương:
Hồn Tre Việt bén rễ san hô, cốt cách kiên trung bừng sắc thắm;
Mầm Di sản vươn mình bão tố, sức sống kiên cường giữ đảo xanh.
