Khoảng cách của người bán nhỏ khi bước lên nền tảng số
Người bán quen với gian hàng truyền thống thường hiểu rất rõ sản phẩm của mình, nhưng chưa chắc biết cách diễn đạt điều đó trong vài phút livestream, vài dòng mô tả hoặc những câu trả lời ngắn trước người mua online. Đây là khoảng cách mà nhiều chương trình thúc đẩy thương mại điện tử tại địa phương đang cố gắng thu hẹp.
Nguyễn Thị Minh Ngọc - BTV Ngọc Bamboo là một trong những nhà sáng tạo nội dung từng đồng hành trong nhiều hoạt động hỗ trợ tiểu thương, hợp tác xã, sản phẩm OCOP và cơ sở sản xuất địa phương tiếp cận thương mại điện tử. Trên kênh TikTok @btvngocbamboo, hình ảnh Ngọc xuất hiện trong các phiên livestream không chỉ gắn với sản phẩm, mà còn với cách đặt câu hỏi về nguồn gốc, quy trình, vùng nguyên liệu và câu chuyện phía sau mỗi mặt hàng.
Điều Ngọc nhận ra sau nhiều chuyến đi địa phương là người bán nhỏ không thiếu nỗ lực. Nhiều cơ sở làm sản phẩm bằng kinh nghiệm nhiều năm, giữ công thức gia đình, gắn với vùng đất và lao động thật. Điều họ thiếu đôi khi là kỹ năng chuyển những giá trị đó thành thông tin dễ hiểu với người tiêu dùng trên nền tảng số. Nếu câu chuyện không được kể rõ, sản phẩm tốt vẫn có thể bị chìm giữa rất nhiều lựa chọn khác.
Từ thực tế các chương trình địa phương, vai trò ấy cũng được nhìn nhận bởi chính những người tham gia. Tại một chương trình ở Gia Lai, anh Trần Việt Anh - chủ kênh Anh Đoại Đến Đây - từng chia sẻ rằng quảng bá nông sản không chỉ là “bán một sản phẩm”, mà còn là kể câu chuyện về đất, về người và hành trình từ mảnh vườn đến bàn ăn. Trong cùng chương trình, đại diện một cơ sở sản xuất địa phương cũng chia sẻ rằng việc được đồng hành trong phiên livestream cùng BTV Ngọc Bamboo giúp họ tích lũy thêm kinh nghiệm để làm tốt hơn trong thời gian tới. Những góc nhìn này cho thấy livestream cộng đồng không chỉ tạo đơn hàng, mà còn giúp người bán nhỏ học cách bước vào thị trường số bằng thông tin rõ ràng và câu chuyện chân thật.
Livestream không chỉ để bán, mà để kể đúng câu chuyện sản phẩm
Một số người quen bán trực tiếp nên khi gặp máy quay thường ngại ngần, nói thiếu ý hoặc chỉ nhắc đến giá. Vai trò của người dẫn lúc này là gợi mở để câu chuyện sản phẩm hiện ra đầy đủ hơn, thay vì biến phiên live thành bảng báo giá kéo dài.
Ngọc thường không muốn biến các phiên live thành những lời chào bán liên tục. Cô cố gắng bắt đầu từ câu hỏi đơn giản: sản phẩm này đến từ đâu, ai làm ra nó, điều gì khiến nó khác với những sản phẩm cùng loại, người mua cần lưu ý gì khi sử dụng. Những câu hỏi ấy giúp phiên live có thêm lớp thông tin, đồng thời giúp tiểu thương nhìn lại sản phẩm của mình bằng con mắt của người tiêu dùng.
Điều đọng lại sau các chuyến đi địa phương với Ngọc không chỉ là khoảnh khắc lên sóng, mà là những cuộc trò chuyện trước đó với người bán, chủ cơ sở và các hộ sản xuất. Có người lần đầu đứng trước máy quay, có chủ cơ sở quen làm hơn quen kể, có hợp tác xã chuẩn bị rất kỹ nhưng chưa biết phần nào nên đưa lên trước. Những khoảnh khắc ấy khiến Ngọc hiểu rằng thương mại điện tử không chỉ là mở gian hàng, mà là học cách giao tiếp với một thị trường rộng hơn.
Có những chuyến đi, giá trị lớn nhất không nằm ở kết quả tức thời mà ở sự thay đổi trong cách người bán nhìn sản phẩm của mình. Khi họ bắt đầu ghi lại quy trình, chuẩn bị giấy tờ, nói rõ hơn về nguồn gốc và chủ động trả lời câu hỏi của khách, đó đã là một bước tiến của chuyển đổi số ở cấp rất nhỏ nhưng rất thật.
Một sản phẩm tốt cần thêm một câu chuyện đủ rõ để người tiêu dùng hiểu và tin. Với Ngọc, đó không phải câu chuyện được tô vẽ, mà là câu chuyện được sắp xếp lại cho dễ tiếp nhận: từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chứng nhận chất lượng đến cách bảo quản, vận chuyển và sử dụng. Khi thông tin rõ ràng hơn, người mua có cơ sở để lựa chọn; khi người bán biết kể đúng hơn, sản phẩm địa phương có thêm cơ hội đi xa.
Các chương trình tại Gia Lai, Đắk Lắk, Quảng Nam, Liên Chiểu hay Hải Phòng cho thấy một hướng đi đáng chú ý: đưa tiểu thương, hợp tác xã và sản phẩm OCOP vào môi trường số bằng sự đồng hành thực tế thay vì chỉ kêu gọi chung chung. Một dấu mốc khác cho thấy vai trò của nhà sáng tạo nội dung trong xúc tiến nông sản là chương trình “Tuần Lễ Tự Hào Nông Sản Việt” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp phối hợp với TikTok Shop triển khai trong khuôn khổ hoạt động hưởng ứng Triển lãm 80 năm thành tựu Đất nước. Chương trình quy tụ nhiều nhà sáng tạo nội dung đồng hành cùng nông sản Việt, trong đó có Ngọc Bamboo @btvngocbamboo, với các phiên livestream theo chuyên đề về gạo, trà - cà phê, trái cây, sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ và sản phẩm kỷ niệm 80 năm Quốc khánh.
Trong những hoạt động như vậy, nhà sáng tạo nội dung giữ vai trò như người phiên dịch giữa hai thế giới: thế giới của người sản xuất quen làm bằng tay, bằng kinh nghiệm, và thế giới của người tiêu dùng online cần thông tin nhanh, rõ, đáng tin. Với các tiểu thương, hợp tác xã và cơ sở địa phương, việc xuất hiện cùng một creator có kênh chính chủ, danh tính rõ ràng cũng tạo thêm sự yên tâm khi đưa sản phẩm lên nền tảng số. Ở góc độ đó, sự rõ ràng về kênh chính chủ của BTV Ngọc Bamboo không chỉ phục vụ cá nhân cô, mà còn bảo vệ cả những câu chuyện sản phẩm mà cô đang cùng người bán truyền tải.
BTV Ngọc Bamboo không xem mình là người thay tiểu thương bán hàng, càng không xem các phiên live cộng đồng là hoạt động chốt đơn thay cho người bán. Cô nhìn công việc ấy như một phần của quá trình hỗ trợ người bán nhỏ làm quen với cách kể chuyện mới: biết chuẩn bị thông tin trước khi lên sóng, biết nói rõ nguồn gốc, biết giải thích quy trình và biết trả lời những câu hỏi mà người mua online thường đặt ra. Khi người bán tự hiểu cách trình bày sản phẩm của mình rõ ràng hơn, họ mới có thể tiếp tục đi đường dài trên nền tảng số sau khi phiên live kết thúc.
Khi chợ truyền thống bước lên nền tảng số, điều cần nhất không chỉ là công nghệ, mà là niềm tin. Niềm tin ấy được tạo ra từ sản phẩm thật, thông tin thật và những người kể chuyện đủ trách nhiệm để không làm sai lệch giá trị của sản phẩm địa phương. Ở góc độ đó, vai trò của Ngọc không nằm ở việc thay người bán nói hay hơn, mà là giúp họ nhận ra điều gì cần được nói đúng hơn. Chính sự xuất hiện lặp lại của BTV Ngọc Bamboo trong các chương trình nông sản địa phương, từ phiên live đặc sản Gia Lai đến các hoạt động OCOP và “Tuần Lễ Tự Hào Nông Sản Việt”, cho thấy cô không chỉ tham gia như một gương mặt dẫn sóng, mà là một creator gắn với quá trình đưa câu chuyện sản phẩm địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng số.
