Hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số đang làm thay đổi môi trường bảo vệ an ninh quốc gia. Những nguy cơ mới, từ tội phạm mạng đến các hoạt động xuyên biên giới, đòi hỏi lực lượng Công an nhân dân không chỉ vững vàng về chính trị, nghiệp vụ mà còn làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực dự báo và thích ứng nhanh.
Đại hội XIV tiếp tục kế thừa quan điểm xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại (1). Với Công an nhân dân, hiện đại hóa không chỉ là đầu tư trang bị mà còn là đổi mới tổ chức, phương thức công tác và năng lực quản trị an ninh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới.
Phương thức phạm tội ngày càng tinh vi, sử dụng dữ liệu, công nghệ và các mạng lưới xuyên biên giới. Vì thế, công tác Công an phải chuyển mạnh từ xử lý vụ việc sang nhận diện sớm nguy cơ, dự báo và phòng ngừa. Nghiệp vụ truyền thống cần kết hợp với phân tích dữ liệu, ứng dụng công nghệ, phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế. Cùng lúc, người dân, doanh nghiệp đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng phục vụ, tính minh bạch và hiệu quả giải quyết công việc. Đó là những thước đo không thể thiếu của một lực lượng chuyên nghiệp, hiện đại.
Hiện đại hóa phải được triển khai đồng bộ từ tổ chức bộ máy, con người đến phương thức nghiệp vụ và hạ tầng kỹ thuật. Mục tiêu cốt lõi là nâng cao khả năng phát hiện, ngăn chặn nguy cơ trước khi gây hậu quả, đồng thời xử lý hiệu quả các vấn đề an ninh phát sinh trong môi trường mới (2).
Chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự là một nội dung của quá trình hiện đại hóa. Việc ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử tạo điều kiện đổi mới phương thức giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công và nâng cao khả năng phối hợp giữa các cơ quan.
Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số không chỉ được đánh giá qua số lượng hệ thống hoặc dịch vụ được triển khai. Những yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin, chất lượng phục vụ và khả năng tiếp cận của người dân cần được thực hiện đồng thời.
Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người tiếp tục giữ vai trò quyết định. Cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân cần đáp ứng yêu cầu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực nghiệp vụ, trình độ pháp luật và kỹ năng ứng dụng công nghệ. Đối với những nhiệm vụ có yếu tố quốc tế, năng lực ngoại ngữ và hiểu biết pháp luật liên quan cũng ngày càng cần thiết.
Việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ vì thế cần gắn với yêu cầu thực tế, chú trọng khả năng sử dụng công nghệ, xử lý tình huống và phối hợp giữa các lực lượng. Đồng thời, phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm công vụ và cơ chế kiểm tra, giám sát.
Mục tiêu xây dựng lực lượng Công an nhân dân hiện đại cũng cần được đặt trong mối quan hệ với nhiệm vụ phát triển đất nước. Khi các hoạt động sản xuất, kinh doanh, giao dịch tài chính và cung cấp dịch vụ ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, việc bảo đảm an ninh, trật tự có ý nghĩa trực tiếp đối với sự vận hành ổn định của nền kinh tế.
Công tác Công an vì vậy cần chủ động phát hiện những rủi ro đối với hoạt động kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng tham mưu và phối hợp với các cơ quan liên quan, thay vì chỉ tập trung xử lý sự việc sau khi phát sinh.
Nhìn từ tổng thể, xây dựng lực lượng Công an nhân dân hiện đại không chỉ là mục tiêu tự thân của ngành Công an, mà là một yêu cầu khách quan của quá trình phát triển quốc gia. Một đất nước hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 cần một nền an ninh hiện đại; và một nền an ninh hiện đại đòi hỏi lực lượng nòng cốt phải đủ năng lực thích ứng với những biến đổi của thời đại, đủ bản lĩnh để bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc và đủ gần dân để giữ vững niềm tin của Nhân dân. Đó cũng chính là nền tảng để hiện thực hóa tư duy mới về bảo vệ an ninh quốc gia mà Đại hội XIV đã đặt ra.
Bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới đặt trong sự phối hợp giữa lực lượng chuyên trách, các cơ quan trong hệ thống chính trị, doanh nghiệp và mỗi người dân. Trong mối quan hệ đó, Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức lực lượng, kết nối nguồn lực xã hội và xây dựng phương thức phòng ngừa phù hợp với từng loại nguy cơ.
Đại hội XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Đây là quan điểm có ý nghĩa nền tảng. Trong điều kiện mới, bảo vệ an ninh quốc gia đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa lực lượng chuyên trách, hệ thống chính trị và các chủ thể trong xã hội. Chất lượng quản trị quốc gia, sự phối hợp giữa các ngành, các cấp, trách nhiệm của doanh nghiệp, vai trò định hướng của báo chí, truyền thông cùng ý thức chấp hành pháp luật của người dân tạo thành những nguồn lực quan trọng để củng cố nền an ninh quốc gia.
Thực tiễn cho thấy, nhiều vấn đề an ninh hiện nay nếu chỉ xử lý bằng biện pháp nghiệp vụ đơn thuần sẽ khó đạt hiệu quả bền vững. Đặc biết đối với tội phạm công nghệ cao cần sự phối hợp giữa lực lượng Công an, ngành thông tin và truyền thông, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và người sử dụng dịch vụ số. Phòng, chống ma túy cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư. Bảo đảm an toàn cháy nổ cần trách nhiệm của chủ cơ sở, người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Phòng, chống tin giả cần báo chí chính thống, nền tảng công nghệ, cơ quan quản lý và năng lực tự sàng lọc thông tin của công chúng.
Trong mô hình bảo vệ an ninh quốc gia hiện đại, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò trung tâm trong tham mưu, tổ chức và điều phối các hoạt động bảo vệ an ninh, trật tự. Vai trò nòng cốt được thể hiện ở khả năng kết nối các nguồn lực, xây dựng phương thức phòng ngừa và tạo lập cơ chế phối hợp giữa các chủ thể trong xã hội.
Đây cũng là điểm cần được nhận thức sâu sắc trong quá trình đổi mới phương thức bảo vệ an ninh quốc gia. Khi các nguy cơ phát sinh ngay trong đời sống hằng ngày, từ khu dân cư, trường học, doanh nghiệp, không gian mạng đến các hoạt động kinh tế - xã hội, thì phòng ngừa phải bắt đầu từ cơ sở. Công an cơ sở là nơi phát hiện sớm vấn đề, hóa giải sớm mâu thuẫn, củng cố kỷ cương, xây dựng ý thức pháp luật và tạo dựng môi trường an toàn cho người dân.
Các mô hình bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở cho thấy hiệu quả của phương thức kết hợp giữa lực lượng chuyên trách và sự tham gia của cộng đồng. Giá trị lớn nhất của những mô hình này nằm ở khả năng phát hiện sớm vấn đề, hỗ trợ phòng ngừa và đưa nhiệm vụ bảo vệ an ninh đến gần hơn với đời sống xã hội.
Trong nền kinh tế số, doanh nghiệp trở thành một chủ thể tham gia trực tiếp vào bảo vệ an ninh quốc gia, đặc biệt trong các lĩnh vực dữ liệu, công nghệ, tài chính và chuỗi cung ứng. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp là yếu tố cần thiết để bảo đảm an toàn cho các hoạt động kinh tế - xã hội.
Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có vai trò kết nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự. Thông qua tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, các tổ chức này góp phần phát hiện sớm những vấn đề phát sinh từ cơ sở, tạo đồng thuận trong thực hiện chính sách và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là nguồn lực xã hội rất quan trọng mà không một cơ chế quản lý hành chính đơn thuần nào có thể thay thế.
Nhiều vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự thời gian qua cho thấy hiệu quả của sự phối hợp liên ngành và sự tham gia của người dân. Một vụ lừa đảo trực tuyến có thể được ngăn chặn sớm nếu ngân hàng kịp thời cảnh báo giao dịch bất thường, nhà mạng phối hợp khóa thuê bao vi phạm, cơ quan báo chí tuyên truyền thủ đoạn mới và người dân chủ động kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền. Một nguy cơ cháy nổ có thể được giảm thiểu nếu cơ sở kinh doanh tuân thủ quy định, chính quyền kiểm tra thường xuyên, lực lượng chức năng hướng dẫn kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và người dân biết cách xử lý tình huống ban đầu. Những ví dụ đó cho thấy bảo vệ an ninh quốc gia hiện diện trong từng hoạt động quản trị xã hội hằng ngày. Khi mỗi chủ thể đều thực hiện đúng trách nhiệm của mình, hệ thống bảo vệ an ninh sẽ trở nên linh hoạt, sâu rộng và hiệu quả hơn.
Sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ an ninh quốc gia vì vậy không phải là khẩu hiệu chung chung. Đó là khả năng tổ chức, kết nối và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước. Khi Đảng lãnh đạo đúng đắn, Nhà nước quản trị hiệu quả, lực lượng Công an làm tốt vai trò nòng cốt, các ngành phối hợp chặt chẽ, doanh nghiệp có trách nhiệm, báo chí giữ vững vai trò định hướng và Nhân dân chủ động tham gia, nền an ninh quốc gia sẽ có chiều sâu xã hội vững chắc.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, lợi thế của Việt Nam được tạo nên từ nhiều yếu tố, bao gồm vị trí địa chính trị, quy mô dân số, tiềm năng kinh tế và đặc biệt là khả năng huy động sức mạnh đoàn kết của toàn dân tộc. Khi sức mạnh ấy được tổ chức bằng thể chế hiện đại, được dẫn dắt bằng tư duy chiến lược và được nuôi dưỡng bằng niềm tin xã hội, sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia sẽ có nền tảng bền vững để đồng hành cùng khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
Cùng với việc phát huy sức mạnh tổng hợp trong nước, phương thức bảo vệ an ninh quốc gia phải thích ứng với xu hướng toàn cầu hóa sâu rộng. Nhiều loại tội phạm hiện nay hoạt động theo mô hình mạng lưới quốc tế, sử dụng công nghệ cao và dòng tiền xuyên biên giới. Thực tiễn cho thấy bảo vệ an ninh quốc gia hiện đại là sự kết hợp giữa năng lực nội sinh và khả năng hợp tác quốc tế hiệu quả. Trong nhiều vụ án tội phạm sử dụng công nghệ cao, lực lượng chức năng Việt Nam đã phối hợp với Interpol, Europol và cơ quan thực thi pháp luật nhiều nước để truy vết dòng tiền, đối tượng phạm tội. Điển hình, trong chiến dịch Operation Secure do Interpol điều phối năm 2025, Công an Việt Nam đã bắt giữ 18 đối tượng liên quan đến hoạt động phát tán mã độc đánh cắp thông tin, góp phần vào kết quả chung của chiến dịch với hơn 20.000 địa chỉ IP và tên miền độc hại bị vô hiệu hóa (3).
Không chỉ thể hiện qua các cơ chế hợp tác cấp quốc gia, quá trình hội nhập quốc tế của lực lượng Công an nhân dân còn được ghi nhận bằng sự hiện diện của sĩ quan Việt Nam tại các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Từ năm 2022 đến nay, Bộ Công an đã cử hàng chục lượt sĩ quan tham gia các phái bộ tại Nam Sudan, khu vực Abyei và Cộng hòa Trung Phi (4). Trung tá Bùi Phương Lân, sĩ quan Công an nhân dân tham gia Phái bộ gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan (UNMISS), chia sẻ rằng công việc trong môi trường đa quốc gia, đa văn hóa đòi hỏi mỗi cán bộ vừa phát huy bản lĩnh, năng lực chuyên môn, vừa không ngừng thích ứng (5). Từ những nhiệm vụ cụ thể tại địa bàn, các sĩ quan Công an Việt Nam không chỉ góp phần thực hiện sứ mệnh chung của Liên hợp quốc, mà còn lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam trách nhiệm và chủ động.
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nỗ lực cao hơn nữa để hiện thực hóa tư duy mới về bảo vệ an ninh quốc gia. Việc xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về con người, công nghệ và thể chế; trong đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực làm chủ công nghệ vẫn là nhiệm vụ then chốt cần được đẩy mạnh. Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân đã được xác định rõ về chủ trương, song để sự phối hợp liên ngành, liên cấp ngày càng thực chất và hiệu quả hơn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể, đặc biệt là phát huy tốt hơn vai trò của doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ an ninh. Hợp tác quốc tế đã mang lại nhiều kết quả quan trọng, nhưng trước sự phát triển nhanh chóng, tinh vi của tội phạm công nghệ cao xuyên quốc gia, yêu cầu đặt ra là phải không ngừng nâng cao năng lực phối hợp, chủ động hơn nữa trong chia sẻ thông tin và xử lý các vấn đề xuyên biên giới. Những yêu cầu đó chính là động lực để toàn lực lượng và cả hệ thống chính trị tiếp tục nỗ lực, biến tư duy mới thành hiệu quả thiết thực trong bảo vệ an ninh quốc gia và phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.
Đại hội XIV đánh dấu bước phát triển quan trọng trong nhận thức của Đảng về an ninh quốc gia. An ninh không còn được tiếp cận chủ yếu như trạng thái cần giữ vững bằng biện pháp ứng phó, mà được đặt trong mối quan hệ thống nhất với phát triển và khát vọng vươn lên của dân tộc. Đây là sự chuyển biến có ý nghĩa chiến lược: từ bảo vệ ổn định sang kiến tạo môi trường phát triển; từ bảo vệ lãnh thổ sang bảo vệ toàn bộ không gian lợi ích quốc gia; từ xử lý nguy cơ hiện hữu sang chủ động xây dựng năng lực thích ứng trước những biến động khó lường.
An ninh và phát triển không tách rời nhau. An ninh vững chắc tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh, bền vững; phát triển bền vững lại chính là nền tảng để củng cố an ninh quốc gia. Khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 chỉ có thể hiện thực hóa khi đất nước duy trì được môi trường hòa bình, ổn định và khi mọi thành quả phát triển được bảo vệ bằng một nền an ninh hiện đại, chủ động, gắn bó với lợi ích của Nhân dân.
Khi tư duy được đổi mới, lực lượng được xây dựng vững mạnh và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được phát huy, an ninh quốc gia sẽ không chỉ là “lá chắn” bảo vệ Tổ quốc, mà còn trở thành nguồn lực nội sinh, tạo động lực để Việt Nam tự tin tiến bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, công bố ngày 6/2/2026, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
(2) Bộ Chính trị (2022), Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/3/2022 về đẩy mạnh xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
(3) INTERPOL (11/6/2025), 20,000 malicious IPs and domains taken down in INTERPOL infostealer crackdown. Thông tin về chiến dịch Operation Secure, trong đó có kết quả bắt giữ 18 nghi phạm tại Việt Nam.
(4) Bộ Công an (2026), Thứ trưởng Phạm Thế Tùng chào xã giao Tổng Thư ký, Trưởng Phái bộ MINUSCA. Thông tin về số lượt sĩ quan và địa bàn tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cập nhật đến tháng 4/2026.
(5) Học viện An ninh nhân dân – Bộ Công an (2023), Bộ Công an tiếp tục cử mới lực lượng tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Thông tin về Trung tá Bùi Phương Lân được cử tham gia Phái bộ UNMISS năm 2023.
