Nguyên nhân của tình trạng này không chỉ gói gọn trong quy luật cung cầu nội địa mà còn phản ánh những biến động phức tạp của thị trường quốc tế. Việc tập trung thu hoạch rộ trong một khoảng thời gian ngắn tạo ra áp lực dư thừa nguồn cung cục bộ, khiến hệ thống thương lái và doanh nghiệp khó lòng hấp thụ hết lượng hàng hóa khổng lồ. Đồng thời, các thị trường xuất khẩu truyền thống như Philippines hay Trung Quốc đang có những điều chỉnh về chính sách nhập khẩu và siết chặt các hàng rào kỹ thuật về kiểm dịch thực vật. Điều này khiến nhịp độ thu mua của các doanh nghiệp trong nước trở nên thận trọng hơn, cộng thêm chi phí logistics và vận tải biển duy trì ở mức cao đã trực tiếp tác động tiêu cực đến giá lúa tại ruộng.
Ngành lúa gạo tại Đồng Tháp đang phải đối mặt với một nghịch lý kéo dài nhiều thập kỷ
Để tháo gỡ "vòng luẩn quẩn" được mùa mất giá, yêu cầu tái cấu trúc ngành hàng lúa gạo theo hướng bền vững trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thay vì chỉ chú trọng vào mục tiêu sản lượng, ngành nông nghiệp cần chuyển dịch mạnh mẽ sang tư duy kinh tế, tập trung vào giá trị gia tăng và chất lượng sản phẩm. Việc phát triển các vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao là bước đi chiến lược để thâm nhập vào các thị trường cao cấp như EU hay Anh. Song song đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và các hợp tác xã sẽ giúp giảm bớt các khâu trung gian, hạn chế tình trạng ép giá và đảm bảo đầu ra ổn định cho người nông dân thông qua các hợp đồng liên kết chặt chẽ.
Nhìn về dài hạn, việc đầu tư vào hạ tầng hậu cần, đặc biệt là hệ thống kho chứa và công nghệ bảo quản sau thu hoạch, sẽ đóng vai trò là "van điều tiết" quan trọng để giảm áp lực tiêu thụ lúc chính vụ. Đồng Tháp nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung cần đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng tối đa lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới để giảm bớt sự phụ thuộc vào một vài đối trọng truyền thống. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa việc nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa chi phí sản xuất và quản trị tốt chuỗi cung ứng, ngành lúa gạo mới có thể thực sự chuyển mình, mang lại sự thịnh vượng bền vững cho người nông dân trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay.
