Quần đảo Trường Sa không chỉ là phên dậu tiền tiêu thiêng liêng mà còn là không gian kinh tế gắn liền với vận mệnh phát triển của dân tộc Việt Nam. Căn cứ vào các nghị quyết chiến lược của Đảng và quy hoạch không gian biển quốc gia mới nhất, việc phát triển du lịch tại đây đã trở thành nhiệm vụ chính trị - kinh tế trọng tâm. Sự chuyển dịch từ một vùng đảo thuần túy quốc phòng sang một trung tâm dịch vụ dân sự đòi hỏi một tư duy quản trị đột phá, nơi lợi ích kinh tế phải song hành tuyệt đối với việc bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô mong manh. Trong hành trình đó, mỗi dự án hạ tầng hay mỗi hành trình lữ hành đều mang trọng trách là một cột mốc chủ quyền sống, kết nối sức mạnh đất liền với khát vọng vươn khơi của quốc gia. Việc hiện thực hóa tầm nhìn này không chỉ khẳng định vị thế quốc tế của Việt Nam mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới cho ngành du lịch mũi nhọn, biến vùng biển đảo xa xôi thành biểu tượng của sự thịnh vượng bền vững.
Khung khổ pháp lý và tầm nhìn chiến lược phát triển kinh tế biển đảo
Theo nội dung Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị (2022), mục tiêu đến năm 2030 là đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó huyện đảo Trường Sa được xác định là trọng điểm chiến lược để trở thành "trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội trên biển của cả nước". Đây không đơn thuần là một mục tiêu kinh tế mà là định hướng dân sự hóa toàn diện các hoạt động thực địa. Việc tổ chức các dịch vụ tại đây phải đảm bảo tính thống nhất giữa phát triển kinh tế và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân. Sự dịch chuyển này, theo phân tích của Tạp chí Lịch sử Đảng (2020), là sự tiếp nối xuyên suốt trong tư duy về việc kết hợp hữu cơ giữa không gian biển và không gian hải đảo để tạo ra sức mạnh tổng hợp.
Phân tích sâu hơn, Nghị quyết 09-NQ/TW mở ra cơ chế đặc thù về huy động nguồn lực xã hội hóa cho các thiết chế văn hóa và y tế trên biển. Nhà nước dẫn dắt về hạ tầng chiến lược, trong khi khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp lớn để làm phong phú hệ sinh thái dịch vụ. Việc dân sự hóa giúp tạo ra một tầng lớp "công dân biển" mới – từ du khách, chuyên gia đến người lao động dịch vụ. Họ chính là những người duy trì sự hiện diện dân sự thường xuyên, kết hợp với sức mạnh quân sự tạo nên một lá chắn vững chắc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trong tình hình mới.
Tiềm năng độc bản và sức hút của các giá trị di sản thiên nhiên
Trường Sa sở hữu hệ sinh thái rạn san hô với độ đa dạng sinh học thuộc nhóm cao nhất khu vực, tạo tiền đề lý tưởng cho du lịch thám hiểm và nghiên cứu. Phát triển du lịch biển là triển vọng lớn của ngành kinh tế mũi nhọn (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2026), khi số liệu thực tế cho thấy du lịch biển đảo thường xuyên đóng góp khoảng 70% doanh thu toàn ngành. Sự độc bản nằm ở cấu trúc địa chất san hô hàng triệu năm tuổi và sự hiện diện của những loài sinh vật biển quý hiếm không thể tìm thấy ở đất liền. Trường Sa mang lại một vẻ đẹp tinh khôi, nơi du khách trực tiếp trải nghiệm sức sống mãnh liệt giữa lòng đại dương bao la.
Sự gắn kết cảm xúc tại Trường Sa được hình thành từ sự giao thoa giữa thiên nhiên hoang sơ và giá trị nhân văn của con người Việt Nam. Khác với những trung tâm thương mại hóa, mỗi điểm đảo tại đây đều lưu giữ những câu chuyện lịch sử và văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc thông qua các công trình chùa chiền, đài tưởng niệm. Hệ thống cây bàng vuông, cây phong ba không chỉ là biểu tượng của thiên nhiên mà còn là minh chứng cho tinh thần quật cường của quân dân trên đảo. Những giá trị này tạo nên lợi thế cạnh tranh tuyệt đối cho phân khúc du lịch trải nghiệm cao cấp, nơi du khách sẵn sàng chi trả để đổi lấy những giá trị tinh thần và lòng tự tôn dân tộc sâu sắc.
Thách thức hệ thống và bài toán quản trị môi trường nhạy cảm
Mặc dù tiềm năng rất lớn, việc khai thác vẫn đối mặt với rào cản về hạ tầng logistics, viễn thông và y tế biển xa bờ. Sự khắc nghiệt của khí hậu đại dương cùng khoảng cách địa lý đòi hỏi mức đầu tư khổng lồ vào hạ tầng kỹ thuật bền vững. Dưới góc độ bảo tồn, sức chứa sinh thái của các đảo san hô rất hạn chế và cực kỳ nhạy cảm với các tác động bên ngoài. Báo cáo từ Hội đồng Nhân dân tỉnh Khánh Hòa (2025) cảnh báo rằng rủi ro về ô nhiễm nước ngầm và suy thoái san hô do rác thải nhựa là rất hiện hữu nếu không có quy trình quản trị nghiêm ngặt.
Thách thức lớn nhất nằm ở sự cân bằng giữa tăng trưởng và bảo tồn sinh thái bền vững. Với diện tích đất nổi hạn hẹp, mọi can thiệp xây dựng không tính toán đều có thể làm biến đổi dòng hải lưu và gây xâm thực đảo. Ô nhiễm tiếng ồn và ánh sáng từ hoạt động dịch vụ cũng có thể ảnh hưởng đến tập tính sinh trưởng của các loài chim và sinh vật biển đặc hữu. Do đó, việc thiết lập một "hệ điều hành xanh" cho toàn bộ huyện đảo là yêu cầu cấp bách. Điều này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ để đảm bảo mọi bước đi phát triển kinh tế đều nằm trong ngưỡng an toàn sinh thái, bảo vệ kho báu thiên nhiên cho các thế hệ mai sau.
Các giải pháp và kiến nghị chiến lược cho phát triển bền vững
Một là, xây dựng và tuân thủ nghiêm ngặt ngưỡng sức chứa sinh thái thông qua hệ thống hạn ngạch du khách khoa học. Cần thiết lập bộ chỉ số chịu tải môi trường cho từng điểm đảo dựa trên khả năng tái tạo rạn san hô và trữ lượng nước ngọt. Mô hình du lịch "ít nhưng chất" sẽ tập trung vào khách chuyên sâu và tình nguyện xanh, giúp tối ưu hóa doanh thu trên mỗi đầu người trong khi giảm thiểu tác động vật lý. Đây là bài học thực chứng từ các khu bảo tồn biển thành công của Maldives và Palau, nơi du lịch được vận hành như một công cụ bảo tồn hơn là một ngành khai thác thuần túy.
Hai là, thiết lập hệ thống hạ tầng tuần hoàn xanh khép kín và tự chủ năng lượng sạch hoàn toàn. Trường Sa cần được đầu tư đồng bộ hệ thống điện gió và điện mặt trời tích hợp pin lưu trữ thế hệ mới để giảm thiểu phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Toàn bộ nước thải du lịch phải được xử lý bằng công nghệ sinh học và lò đốt plasma hiện đại, đảm bảo nước sau xử lý đạt tiêu chuẩn tái sử dụng cho tưới tiêu và phủ xanh đảo. Việc xây dựng các nhà máy lọc nước biển sử dụng năng lượng tái tạo sẽ giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt nước ngọt, tạo điều kiện cho các hoạt động dân sinh vận hành trơn tru.
Ba là, chuẩn hóa bộ quy tắc ứng xử xanh và giáo dục trách nhiệm cộng đồng mang tính bắt buộc. Mỗi hành khách trước khi ra đảo cần trải qua quy trình tập huấn ngắn về kiến thức bảo tồn biển và an ninh quốc phòng. Quy định cấm tuyệt đối nhựa dùng một lần phải được thực thi từ khi tàu rời cảng. Các hành vi xâm phạm san hô hoặc thu thập mẫu vật tự nhiên phải bị xử phạt nghiêm khắc và đưa vào danh sách hạn chế lữ hành. Việc nâng tầm ý thức của du khách không chỉ bảo tồn thiên nhiên mà còn biến mỗi hành trình thành một bài học thực tế về lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm bảo tồn.
Bốn là, ứng dụng công nghệ số và hệ thống giám sát thời gian thực để điều tiết tài nguyên biển hiệu quả. Triển khai các cảm biến thông minh dưới đáy biển để theo dõi độ phủ san hô và chất lượng nước theo thời gian thực là giải pháp then chốt. Công nghệ "Anh em sinh đôi số" (Digital Twin) sẽ giúp mô phỏng các kịch bản tác động trước khi triển khai các tour thực tế. Đồng thời, việc phát triển các bảo tàng số và tour du lịch thực tế ảo sẽ giúp lan tỏa hình ảnh Trường Sa đến hàng triệu người trên thế giới mà không gây ra áp lực vật lý trực tiếp lên hệ sinh thái, đồng thời nâng cao hiệu quả tuyên truyền chủ quyền.
Năm là, triển khai cơ chế hợp tác công tư (PPP) dựa trên các ưu đãi đặc thù từ Nghị quyết 09-NQ/TW. Chính phủ cần khuyến khích các tập đoàn kinh tế mạnh đầu tư vào đội tàu khách hiện đại và hạ tầng lưu trú tiêu chuẩn xanh thông qua các chính sách miễn giảm thuế và thuê mặt bằng biển lâu dài. Sự tham gia của khối tư nhân mang lại công nghệ quản trị tiên tiến và nguồn vốn dồi dào, giảm bớt gánh nặng ngân sách. Quân đội sẽ đóng vai trò giám sát an ninh và hỗ trợ kỹ thuật, tạo nên mô hình hợp tác đa bên hiệu quả, đảm bảo du lịch Trường Sa vững mạnh về kinh tế và ổn định về quốc phòng.
Trường Sa đang đứng trước vận hội lớn để trở thành một hình mẫu về phát triển kinh tế biển xanh hài hòa với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia. Việc hiện thực hóa tầm nhìn du lịch bền vững đến năm 2035 không chỉ đòi hỏi sự đầu tư về tài chính mà còn cần một tư duy quản trị dựa trên khoa học và lòng tự hào dân tộc. Khi các giải pháp về sức chứa sinh thái, hạ tầng tuần hoàn và công nghệ số được triển khai đồng bộ, Trường Sa sẽ thực sự tỏa sáng như một viên ngọc quý giữa Biển Đông. Mỗi du khách khi đặt chân đến đây sẽ không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên mà còn ý thức sâu sắc về trách nhiệm công dân đối với từng tấc đất, sải biển của Tổ quốc. Hành trình dân sự hóa thông qua du lịch bền vững chính là lời khẳng định mạnh mẽ nhất về ý chí hòa bình, sự thịnh vượng và bền bỉ của dân tộc Việt Nam trước đại dương bao la, biến vùng biển đảo xa xôi thành không gian kết nối yêu thương và phát triển không ngừng trong thế kỷ mới.
